ಉತ್ತರಾಖಂಡ

ಎತ್ತರದ ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಉತ್ತರಾಖಂಡದಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಮೋರಾ ಬಳಿಯ ಲಖುಡಿಯಾರ್‌ನ ಶಿಲಾಶ್ರಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಆಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪ್ರಾಚೀನ ಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸರಿಸುಮಾರು ಇಂದಿನ ಗಢವಾಲ್ ಆಗಿರುವ ಕೇದಾರಖಂಡ ಮತ್ತು ಸರಿಸುಮಾರು ಇಂದಿನ ಕುಮಾಂವ್ ಆಗಿರುವ ಮಾನಸಖಂಡ ಎಂಬ ಎರಡು ಪವಿತ್ರ ನಾಡುಗಳೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗಂಗಾ ಮತ್ತು ಯಮುನಾ ನದಿಗಳ ಉಗಮಸ್ಥಾನಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ಇಲ್ಲಿನ ನದಿಗಳು ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ಇದನ್ನು ಯಾತ್ರಿಕರ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನಾಗಿಸಿವೆ; ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇದನ್ನು ಆಗಾಗ ದೇವಭೂಮಿ, ಅಂದರೆ ದೇವತೆಗಳ ನಾಡು, ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಆರಂಭಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕುಣಿಂದ ಜನರು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆಳಿ ತಮ್ಮದೇ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದರು. ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್ ಬಳಿಯ ಕಾಲ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬಂಡೆಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 3ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೌರ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಶೋಕನ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಿದೆ; ಇಂದಿಗೂ ಅದನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ನಂತರ ಕತ್ಯೂರಿ ರಾಜವಂಶ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಬೈಜನಾಥ್ ಬಳಿಯ ಕತ್ಯೂರ್ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ನೆಲೆಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು, ಸುಮಾರು 7ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಶಾಲ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆಳಿತು. ಜಾಗೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಬೈಜನಾಥ್‌ನಲ್ಲಿರುವಂತಹ ಸೊಗಸಾದ ಕಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಈ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿವೆ. ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು, ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡಾದ ಬದರೀನಾಥ ಮತ್ತು ಕೇದಾರನಾಥದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿದರು ಎಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಕತ್ಯೂರಿ ಅಧಿಕಾರ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಾಗಿ ಒಡೆದಂತೆ, ಎರಡು ರಾಜ್ಯಗಳು ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸಾಧಿಸಿದವು. ಕುಮಾಂವ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಂದ್ ರಾಜವಂಶ ಮೊದಲು ಚಂಪಾವತ್‌ನಿಂದ, ನಂತರ 16ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಅಲ್ಮೋರಾದಿಂದ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿತು. ಗಢವಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪನ್ವಾರ್ ಅಥವಾ ಪರಮಾರ ಅರಸರು ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ 52 ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ಪ್ರದೇಶದ ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ಕೋಟೆ ಕೇಂದ್ರಿತ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ, ಅಲಕನಂದಾ ನದಿಯ ದಡದ ಶ್ರೀನಗರದಿಂದ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು. ಎರಡೂ ರಾಜ್ಯಗಳು ದೇವಾಲಯಗಳು, ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ಟಿಬೆಟ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಪೋಷಿಸಿದವು.

18ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಮತ್ತು 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನೇಪಾಳದ ಗೋರ್ಖಾಗಳು ಕುಮಾಂವ್ ಮತ್ತು ನಂತರ ಗಢವಾಲ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. 1814ರಿಂದ 1816ರವರೆಗಿನ ಆಂಗ್ಲೋ ನೇಪಾಳ ಯುದ್ಧದೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು; ಅದರ ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕುಮಾಂವ್ ಮತ್ತು ಗಢವಾಲ್‌ನ ಪೂರ್ವ ಭಾಗವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು, ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗ ಪನ್ವಾರ್ ಅರಸನ ಅಧೀನದ ಟೆಹ್ರಿ ಗಢವಾಲ್ ಸಂಸ್ಥಾನವಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮಸ್ಸೂರಿ, ನೈನಿತಾಲ್, ರಾಣಿಖೇತ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾನ್ಸ್‌ಡೌನ್‌ನಂತಹ ಗಿರಿಧಾಮಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್ ಅರಣ್ಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸರ್ವೆ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನೆಲೆಯಾಯಿತು. ಈ ಪ್ರದೇಶ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಗೂ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು; ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬಲವಂತದ ಬಿಟ್ಟಿ ದುಡಿಮೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದ 1921ರ ಬಾಗೇಶ್ವರದ 'ಕೂಲಿ ಬೇಗಾರ್' ಚಳವಳಿಯ ಮೂಲಕ, ಹಾಗೂ 1930ರಲ್ಲಿ ಪೇಶಾವರದಲ್ಲಿ ನಿರಾಯುಧ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಮೇಲೆ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಚಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಗಢವಾಲಿ ಅವರ ಮೂಲಕ.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಟೆಹ್ರಿ ಗಢವಾಲ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಂಡು 1949ರಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗೆ ಸೇರಿತು, ಮತ್ತು ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಯಿತು. ಮುಂದಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ರಾಜ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಬಲ ಚಳವಳಿ ಬೆಳೆಯಿತು. 9 ನವೆಂಬರ್ 2000ರಂದು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಉತ್ತರದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್ ಅನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿದ ಉತ್ತರಾಂಚಲ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. 2007ರಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಾಖಂಡ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ನಂತರ ಗೈರ್‌ಸೈಣ್ ಅನ್ನು ಬೇಸಿಗೆ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.

ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಇತಿಹಾಸ ಅರಸರಷ್ಟೇ ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳ ಕುರಿತೂ ಆಗಿದೆ. ಯಮುನೋತ್ರಿ, ಗಂಗೋತ್ರಿ, ಕೇದಾರನಾಥ ಮತ್ತು ಬದರೀನಾಥಕ್ಕೆ ಚಾರ್ ಧಾಮ್ ಯಾತ್ರೆ, ಜಾಗೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಬೈಜನಾಥ್‌ನ ದೇವಾಲಯ ಸಮೂಹಗಳು ಹಾಗೂ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಕಾಲದ ಗಿರಿಪಟ್ಟಣಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸುದೀರ್ಘ ಕಥೆಯ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿಡುತ್ತವೆ.