অসমৰ ইতিহাস মহাবাহু ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ উৰ্বৰ উপত্যকাৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত। প্ৰাচীন কালত এই অঞ্চল প্ৰাগজ্যোতিষ আৰু পিছলৈ কামৰূপ নামেৰে জনাজাত আছিল, আৰু এই নামবোৰ আদিম সংস্কৃত মহাকাব্য আৰু গ্ৰন্থত পোৱা যায়। খ্ৰীষ্টাব্দ 4ৰ্থ শতিকাৰ গুপ্ত সম্ৰাট সমুদ্ৰগুপ্তৰ এলাহাবাদ স্তম্ভলিপিত কামৰূপক এখন সীমান্ত ৰাজ্য হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে, যিয়ে দেখুৱায় যে সেই সময়তে ই এক স্বীকৃত শক্তি আছিল।
কামৰূপ একাধিক ৰাজবংশই ক্ৰমান্বয়ে শাসন কৰিছিল। আদিম বংশসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ পৰিচিত হৈছে বৰ্মণ বংশ, যাৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত ৰজা ভাস্কৰবৰ্মা 7ম শতিকাত হৰ্ষবৰ্ধনৰ সমসাময়িক আৰু মিত্ৰ আছিল। চীনা তীৰ্থযাত্ৰী হিউৱেন চাঙে তেওঁৰ ৰাজসভা ভ্ৰমণ কৰি ৰাজ্যখনৰ এক বিৱৰণ ৰাখি গৈছে। পিছলৈ ম্লেচ্ছ আৰু পাল বংশৰ শাসন আহে। এই দীঘলীয়া সময়ৰ নিদৰ্শন গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ মদন কামদেৱ, তেজপুৰৰ ওচৰৰ খোদিত দহপৰ্বতীয়াৰ দুৱাৰমুখ আৰু তেজপুৰ অঞ্চলৰ বহুতো মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষত দেখিবলৈ পোৱা যায়। ভাৰতৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ শক্তিপীঠসমূহৰ অন্যতম নীলাচল পাহাৰৰ কামাখ্যা মন্দিৰ 16শ শতিকাত কোচ ৰজা নৰনাৰায়ণে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল।
1228 চনত চুকাফা নামৰ এজন টাই ৰাজকুমাৰে পূবৰ পৰা পাটকাই পাহাৰ পাৰ হৈ আহি আহোম ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আহোমসকলে লাহে লাহে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাজুৰি ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰে আৰু প্ৰায় ছশ বছৰ শাসন কৰে, যি ভাৰতীয় ইতিহাসৰ আটাইতকৈ দীৰ্ঘস্থায়ী ৰাজবংশসমূহৰ অন্যতম। তেওঁলোকে মোগলৰ বাৰে বাৰে কৰা আক্ৰমণ প্ৰতিহত কৰিছিল, যাৰ ভিতৰত আটাইতকৈ বিখ্যাত 1671 চনৰ শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ, য'ত আহোম সেনাপতি লাচিত বৰফুকনে গুৱাহাটীৰ ওচৰত নদীত মোগল বাহিনীক পৰাস্ত কৰিছিল। শিৱসাগৰৰ আহোম কীৰ্তিচিহ্নসমূহ, যেনে ৰংঘৰ, তলাতল ঘৰ আৰু শিৱদৌল, প্ৰধান আকৰ্ষণ, আৰু চৰাইদেউৰ মৈদাম নামেৰে পৰিচিত ৰাজকীয় সমাধিস্থলসমূহ 2024 চনত ইউনেস্কো বিশ্ব ঐতিহ্য স্থল হিচাপে তালিকাভুক্ত হয়। পশ্চিমত 16শ শতিকাত কোচ ৰাজ্য প্ৰভাৱশালী হৈ উঠে। একে সময়তে মহাপুৰুষ আৰু সংস্কাৰক শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে এক বৈষ্ণৱ ভক্তি আন্দোলন বিস্তাৰ কৰে আৰু সত্ৰ নামৰ ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন কৰে, যাৰ বহুতো আজিও মাজুলী দ্বীপত সজীৱ হৈ আছে।
19শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে দুৰ্বল হৈ পৰা আহোম ৰাজ্যই মানৰ আক্ৰমণৰ সন্মুখীন হয়। প্ৰথম ইংগ-বৰ্মা যুদ্ধৰ পিছত 1826 চনৰ ইয়াণ্ডাবু সন্ধিৰ জৰিয়তে অসম ব্ৰিটিছৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। 1820ৰ দশকত এই অঞ্চলত বনৰীয়াকৈ গজি থকা চাহ গছ চিনাক্ত হোৱাৰ পিছত ব্ৰিটিছে চাহ উদ্যোগ গঢ়ি তোলে, আৰু অসমৰ চাহ বিশ্ববিখ্যাত হৈ পৰে। অসমৰ লোকে 1857 চনৰ বিদ্ৰোহত অংশ লৈছিল, আৰু তাত ভূমিকা লোৱাৰ বাবে মণিৰাম দেৱানক ফাঁচী দিয়া হৈছিল। স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ সময়ত বহু লোকে ৰাষ্ট্ৰীয় আন্দোলনত যোগদান কৰে, আৰু 1942 চনৰ ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ সময়ত এটা শোভাযাত্ৰাৰ নেতৃত্ব দি থাকোঁতে কিশোৰী কনকলতা বৰুৱা শ্বহীদ হয়।
1947 চনত স্বাধীনতাৰ সময়ত অসম ভাৰতীয় সংঘৰ এখন ৰাজ্য হয়, আৰু গোপীনাথ বৰদলৈ ইয়াৰ প্ৰথম মুখ্যমন্ত্ৰী হয়। সেই সময়ত ইয়াৰ আয়তন বহুত ডাঙৰ আছিল, কিন্তু পিছলৈ ইয়াৰ পৰা কেইবাখনো নতুন ৰাজ্য গঠন কৰা হয়, যাৰ ভিতৰত আছে 1963 চনত নাগালেণ্ড, 1972 চনত মেঘালয় আৰু মিজোৰাম, যি 1972 চনত কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চল আৰু 1987 চনত ৰাজ্য হয়। পুৰণি ৰাজধানী শ্বিলং মেঘালয়লৈ যায়, আৰু 1970ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে অসমৰ ৰাজধানী গুৱাহাটীৰ দিশপুৰলৈ স্থানান্তৰিত হয়।
আজি দৰ্শনাৰ্থীসকলে গুৱাহাটীৰ মন্দিৰৰ পৰা শিৱসাগৰ, মাজুলী আৰু উজনি অসমৰ চাহ বাগিচালৈকে এই কাহিনী অনুসৰণ কৰিব পাৰে।