આસામ

આસામનો ઇતિહાસ વિશાળ બ્રહ્મપુત્રા નદી અને તેની ફળદ્રુપ ખીણ સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલો છે. પ્રાચીન કાળમાં આ પ્રદેશ પ્રાગ્જ્યોતિષ અને પછીથી કામરૂપ તરીકે ઓળખાતો હતો, અને આ નામો પ્રારંભિક સંસ્કૃત મહાકાવ્યો તથા ગ્રંથોમાં જોવા મળે છે. ઈ.સ.ની 4થી સદીના ગુપ્ત સમ્રાટ સમુદ્રગુપ્તના અલાહાબાદ સ્તંભલેખમાં કામરૂપનો સરહદી રાજ્ય તરીકે ઉલ્લેખ છે, જે દર્શાવે છે કે તે સમયે જ તે એક માન્ય સત્તા હતું.

કામરૂપ પર એક પછી એક અનેક વંશોએ શાસન કર્યું. પ્રારંભિક વંશોમાં સૌથી જાણીતો વર્મન વંશ છે, જેનો સૌથી પ્રસિદ્ધ રાજા ભાસ્કરવર્મન 7મી સદીમાં હર્ષવર્ધનનો સમકાલીન અને મિત્ર હતો. ચીની યાત્રી હ્યુએન ત્સાંગે તેના દરબારની મુલાકાત લીધી હતી અને રાજ્યનું વર્ણન કર્યું હતું. ત્યાર બાદ મ્લેચ્છ અને પાલ વંશો આવ્યા. આ લાંબા સમયગાળાના અવશેષો ગુવાહાટી પાસેના મદન કામદેવ, તેઝપુર પાસેના કોતરણીવાળા દા પર્બતિયા દ્વારચોકઠા અને તેઝપુર વિસ્તારનાં અનેક મંદિરોના ખંડેરો જેવાં સ્થળોએ જોઈ શકાય છે. નીલાચલ પર્વત પરનું કામાખ્યા મંદિર, જે ભારતનાં સૌથી મહત્વનાં શક્તિપીઠોમાંનું એક છે, 16મી સદીમાં કોચ રાજા નરનારાયણે ફરીથી બંધાવ્યું હતું.

1228માં સુકાફા નામના એક તાઈ રાજકુમારે પૂર્વ દિશામાંથી પાટકાઈ પહાડો ઓળંગીને અહોમ રાજ્યની સ્થાપના કરી. અહોમોએ ધીમે ધીમે બ્રહ્મપુત્રા ખીણમાં પોતાનું રાજ્ય વિસ્તાર્યું અને લગભગ છ સદી સુધી શાસન કર્યું, જે ભારતીય ઇતિહાસના સૌથી લાંબો સમય ટકેલા વંશોમાંનો એક છે. તેમણે મુઘલોના વારંવારના વિજયપ્રયાસોનો પ્રતિકાર કર્યો, જેમાં સૌથી પ્રસિદ્ધ 1671નું સરાઈઘાટનું યુદ્ધ છે, જ્યારે અહોમ સેનાપતિ લાચિત બરફૂકને ગુવાહાટી પાસે નદી પર મુઘલ સેનાને હરાવી. શિવસાગરનાં અહોમ સ્મારકો, જેમાં રંગ ઘર મંડપ, તલાતલ ઘર મહેલ અને શિવ દોલ મંદિરનો સમાવેશ થાય છે, મુખ્ય આકર્ષણો છે, અને ચરાઈદેઉ ખાતે મોઈદામ તરીકે ઓળખાતા રાજવી સમાધિ ટેકરાઓને 2024માં યુનેસ્કો વિશ્વ ધરોહર સ્થળ તરીકે સ્થાન મળ્યું. પશ્ચિમમાં 16મી સદીમાં કોચ રાજ્ય પ્રભાવશાળી બન્યું. આ જ સમયગાળામાં સંત અને સુધારક શ્રીમંત શંકરદેવે વૈષ્ણવ ભક્તિ ચળવળનો પ્રસાર કર્યો અને સત્ર તરીકે ઓળખાતા મઠોની સ્થાપના કરી, જેમાંના ઘણા આજે પણ માજુલી ટાપુ પર ધમધમે છે.

19મી સદીની શરૂઆતમાં નબળા પડેલા અહોમ રાજ્યને બર્માનાં આક્રમણોનો સામનો કરવો પડ્યો. પ્રથમ એંગ્લો બર્મીઝ યુદ્ધ પછી 1826ની યાંડાબૂની સંધિથી આસામ અંગ્રેજોના નિયંત્રણ હેઠળ આવ્યું. 1820ના દાયકામાં આ પ્રદેશમાં ચાના છોડ જંગલી સ્વરૂપે ઊગતા હોવાનું ઓળખાયા પછી અંગ્રેજોએ ચા ઉદ્યોગ વિકસાવ્યો, અને આસામની ચા વિશ્વપ્રસિદ્ધ બની. આસામના લોકોએ 1857ના વિપ્લવમાં ભાગ લીધો, અને મણિરામ દીવાનને તેમની ભૂમિકા બદલ ફાંસી આપવામાં આવી. સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ દરમિયાન ઘણા લોકો રાષ્ટ્રીય ચળવળમાં જોડાયા, અને 1942ના ભારત છોડો આંદોલન દરમિયાન સરઘસનું નેતૃત્વ કરતી કિશોરી કનકલતા બરુઆ શહીદ થઈ.

1947માં સ્વતંત્રતા સમયે આસામ ભારતીય સંઘનું રાજ્ય બન્યું, અને ગોપીનાથ બોરદોલોઈ તેના પ્રથમ મુખ્યમંત્રી બન્યા. તે સમયે તેનો વિસ્તાર ઘણો મોટો હતો, પરંતુ પછીથી તેમાંથી અનેક નવાં રાજ્યો રચાયાં, જેમાં 1963માં નાગાલેન્ડ, 1972માં મેઘાલય અને મિઝોરમનો સમાવેશ થાય છે, જે 1972માં કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ અને 1987માં રાજ્ય બન્યું. જૂની રાજધાની શિલોંગ મેઘાલયના ભાગે ગઈ, અને 1970ના દાયકાની શરૂઆતમાં આસામની રાજધાની ગુવાહાટીના દિસપુરમાં ખસેડવામાં આવી.

આજે મુલાકાતીઓ ગુવાહાટીનાં મંદિરોથી લઈને શિવસાગર, માજુલી અને ઉપલા આસામના ચાના બગીચાઓ સુધી આ કથાને અનુસરી શકે છે.