அசாமின் வரலாறு வலிமைமிக்க பிரம்மபுத்திரா ஆற்றுடனும் அதன் வளமான பள்ளத்தாக்குடனும் நெருங்கிப் பிணைந்துள்ளது. பண்டைக் காலத்தில் இப்பகுதி பிராக்ஜ்யோதிஷம் என்றும், பின்னர் காமரூபம் என்றும் அழைக்கப்பட்டது; இப்பெயர்கள் தொடக்ககால சமஸ்கிருத இதிகாசங்களிலும் நூல்களிலும் இடம்பெறுகின்றன. கி.பி. 4ஆம் நூற்றாண்டைச் சேர்ந்த குப்தப் பேரரசர் சமுத்திரகுப்தரின் அலகாபாத் தூண் கல்வெட்டில் காமரூபம் ஒரு எல்லைப்புற அரசாகக் குறிப்பிடப்படுகிறது; அப்போதே அது அங்கீகரிக்கப்பட்ட ஓர் அரசாக இருந்ததை இது காட்டுகிறது.
காமரூபத்தை அடுத்தடுத்துப் பல வம்சங்கள் ஆண்டன. தொடக்ககால வம்சங்களில் மிகவும் அறியப்பட்டது வர்மன் வம்சம்; அதன் புகழ்பெற்ற மன்னர் பாஸ்கரவர்மன், 7ஆம் நூற்றாண்டில் ஹர்ஷவர்த்தனரின் சமகாலத்தவரும் நட்பு அரசரும் ஆவார். சீனப் பயணி யுவான் சுவாங் அவரது அரசவைக்கு வந்து, அந்த அரசைப் பற்றிய விவரணையை விட்டுச் சென்றார். பின்னர் மிலேச்ச, பால வம்சங்கள் ஆட்சிக்கு வந்தன. இந்த நீண்ட காலகட்டத்தின் எச்சங்களைக் குவாஹாட்டி அருகே உள்ள மதன் காமதேவ், தேஸ்பூர் அருகே உள்ள செதுக்கப்பட்ட தா பர்பதியா வாயில் நிலை, தேஸ்பூர் பகுதியின் ஏராளமான கோயில் இடிபாடுகள் போன்ற இடங்களில் காணலாம். இந்தியாவின் மிக முக்கியமான சக்தி தலங்களில் ஒன்றான நீலாசல மலையின் காமாக்யா கோயில், 16ஆம் நூற்றாண்டில் கோச் மன்னர் நரநாராயணரால் மீண்டும் கட்டப்பட்டது.
1228இல் சுகாபா என்ற தாய் இன இளவரசர் கிழக்கிலிருந்து பட்காய் மலைகளைக் கடந்து வந்து அஹோம் அரசை நிறுவினார். அஹோம்கள் படிப்படியாகப் பிரம்மபுத்திரா பள்ளத்தாக்கு முழுவதும் விரிவடைந்து ஏறத்தாழ ஆறு நூற்றாண்டுகள் ஆட்சி செய்தனர்; இந்திய வரலாற்றில் மிக நீண்ட காலம் நீடித்த வம்சங்களில் இதுவும் ஒன்று. முகலாயர்களின் தொடர்ச்சியான படையெடுப்பு முயற்சிகளை அவர்கள் எதிர்த்து நின்றனர்; அவற்றில் மிகப் புகழ்பெற்றது 1671இல் நடந்த சராய்காட் போர். அதில் அஹோம் தளபதி லச்சித் பர்புகன், குவாஹாட்டி அருகே ஆற்றில் முகலாயப் படையைத் தோற்கடித்தார். ரங் கர் மண்டபம், தலாதல் கர் அரண்மனை, சிவ டோல் கோயில் உள்ளிட்ட சிவசாகரின் அஹோம் நினைவுச் சின்னங்கள் முக்கிய ஈர்ப்புகளாகும்; சரைதேவில் உள்ள மொய்தாம்கள் எனப்படும் அரச அடக்கமேடுகள் 2024இல் யுனெஸ்கோ உலகப் பாரம்பரியத் தளமாக அறிவிக்கப்பட்டன. மேற்கில் 16ஆம் நூற்றாண்டில் கோச் அரசு முக்கியத்துவம் பெற்றது. இதே காலகட்டத்தில் துறவியும் சீர்திருத்தவாதியுமான ஸ்ரீமந்த சங்கரதேவர் ஒரு வைணவ பக்தி இயக்கத்தைப் பரப்பி, சத்திரங்கள் எனப்படும் மடங்களை நிறுவினார்; அவற்றில் பல இன்றும் மஜுலி தீவில் செழித்து விளங்குகின்றன.
19ஆம் நூற்றாண்டின் தொடக்கத்தில் வலுவிழந்த அஹோம் அரசு பர்மாவின் படையெடுப்புகளை எதிர்கொண்டது. முதல் ஆங்கிலேய பர்மியப் போருக்குப் பிறகு, 1826இல் யாண்டபூ ஒப்பந்தம் அசாமை ஆங்கிலேயர் கட்டுப்பாட்டின் கீழ் கொண்டுவந்தது. 1820களில் இப்பகுதியில் தேயிலைச் செடிகள் இயற்கையாக வளர்வது கண்டறியப்பட்ட பிறகு ஆங்கிலேயர்கள் தேயிலைத் தொழிலை வளர்த்தனர்; அசாம் தேயிலை உலகப் புகழ் பெற்றது. 1857 கிளர்ச்சியில் அசாமிய மக்களும் பங்கேற்றனர்; அதில் பங்கு வகித்ததற்காக மணிராம் திவான் தூக்கிலிடப்பட்டார். விடுதலைப் போராட்டத்தின்போது பலர் தேசிய இயக்கத்தில் இணைந்தனர்; 1942 வெள்ளையனே வெளியேறு இயக்கத்தின்போது ஊர்வலத்தை முன்னின்று நடத்திய பதின்வயதுச் சிறுமி கனகலதா பருவா சுட்டுக் கொல்லப்பட்டார்.
1947இல் விடுதலை பெற்றபோது, அசாம் இந்திய ஒன்றியத்தின் ஒரு மாநிலமானது; கோபிநாத் பர்தலோய் அதன் முதல் முதலமைச்சரானார். அப்போது அது மிகப் பெரிய பரப்பைக் கொண்டிருந்தது; ஆனால் பின்னர் அதிலிருந்து பல புதிய மாநிலங்கள் உருவாக்கப்பட்டன. 1963இல் நாகாலாந்து, 1972இல் மேகாலயா, 1972இல் ஒன்றியப் பிரதேசமாகி 1987இல் மாநிலமான மிசோரம் ஆகியவை இவற்றில் அடங்கும். பழைய தலைநகரான ஷில்லாங் மேகாலயாவுக்குச் சென்றது; 1970களின் தொடக்கத்தில் அசாமின் தலைநகர் குவாஹாட்டியில் உள்ள திஸ்பூருக்கு மாற்றப்பட்டது.
குவாஹாட்டியின் கோயில்கள் முதல் சிவசாகர், மஜுலி, மேல் அசாமின் தேயிலைத் தோட்டங்கள் வரை இந்த வரலாற்றை இன்றைய பார்வையாளர்கள் பின்தொடர்ந்து காணலாம்.