ത്രിപുര

മൂന്നുവശവും ബംഗ്ലാദേശിനാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട, വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലെ ചെറുതും മലനിരകളുള്ളതുമായ ഒരു സംസ്ഥാനമാണ് ത്രിപുര. ത്രിപുരി, റിയാങ്, ജമാതിയ തുടങ്ങിയ തദ്ദേശീയ സമൂഹങ്ങളുടെ ദീർഘകാല വാസസ്ഥലമാണിത്; അവരുടെ ഭാഷകളും നൃത്തങ്ങളും കരകൗശലങ്ങളും ഇന്നും അതിന്റെ സ്വത്വത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗമാണ്. പാരമ്പര്യം രാജ്യത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം അതിപുരാതനകാലത്തേക്ക് നീട്ടുന്നു; പദ്യരൂപത്തിൽ എഴുതപ്പെട്ട രാജമാല എന്ന രാജകീയ വൃത്താന്തം രാജാക്കന്മാരുടെ ഒരു നീണ്ട പരമ്പര രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. ഈ വൃത്താന്തത്തിന്റെ ആദ്യഭാഗങ്ങൾ ചരിത്രവും ഐതിഹ്യവും കലർന്നതാണെങ്കിലും ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭൂതകാലത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു പ്രധാന സ്രോതസ്സായി അത് നിലനിൽക്കുന്നു.

ത്രിപുരയിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ സ്മാരകങ്ങളിൽ ചിലത് ആദ്യകാല മധ്യകാലഘട്ടത്തിലേതാണ്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തുള്ള ഉനകോടിയിൽ വനനിബിഡമായ ഒരു മലഞ്ചെരിവിൽ, ശിവന്റെ ഒരു കൂറ്റൻ ശിരസ്സ് ഉൾപ്പെടെ, ബൃഹത്തായ ശൈവരൂപങ്ങൾ കൊത്തിയിട്ടുണ്ട്; ഇവ പൊതുവെ ഏകദേശം എട്ട്, ഒമ്പത് നൂറ്റാണ്ടുകളിലേതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. തെക്ക് പിലാക്കിൽ ഏകദേശം എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടുമുതൽ പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടുവരെയുള്ള ടെറാക്കോട്ട ഫലകങ്ങളും സ്തൂപാവശിഷ്ടങ്ങളും ബൗദ്ധ, ഹൈന്ദവ ശിൽപ്പങ്ങളും പുരാവസ്തുഗവേഷകർ കണ്ടെത്തി; ബംഗാളുമായും വിശാലമായ ബൗദ്ധലോകവുമായുമുള്ള ബന്ധങ്ങൾ ഇവ വെളിവാക്കുന്നു. കലയിലും പുരാവസ്തുശാസ്ത്രത്തിലും താൽപ്പര്യമുള്ള യാത്രികർക്ക് ഇരു കേന്ദ്രങ്ങളും ഏറെ മൂല്യമുള്ളവയാണ്.

ഏകദേശം പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടുമുതൽ ഈ മേഖലയിൽ ഏറ്റവും ദീർഘകാലം ഭരിച്ച രാജകുടുംബങ്ങളിലൊന്നായ മാണിക്യ രാജവംശമാണ് ത്രിപുര ഭരിച്ചത്. ഉച്ചസ്ഥായിയിൽ രാജ്യം ഇന്നത്തെ ബംഗ്ലാദേശിലെ സമതലങ്ങളിലേക്ക് ഏറെ വ്യാപിച്ചിരുന്നു. ഈ കാലഘട്ടത്തിന്റെ ഏറിയ പങ്കും തലസ്ഥാനം അന്ന് രംഗമതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഉദയ്പൂരിലായിരുന്നു; ഏകദേശം പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ധന്യ മാണിക്യ രാജാവ് അവിടെ ത്രിപുരസുന്ദരി ക്ഷേത്രം നിർമിച്ചു. ശക്തിപീഠങ്ങളിലൊന്നായി ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന ഇത് ഇന്നും ഒരു പ്രധാന തീർഥാടനകേന്ദ്രമാണ്. തുടർന്നുള്ള നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ രാജ്യം ബംഗാൾ സുൽത്താനേറ്റുമായും പിന്നീട് മുഗളരുമായും കൂടെക്കൂടെ യുദ്ധം ചെയ്തു; അതിന്റെ താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളുടെ ഏറിയ പങ്കും മുഗളർ കൈയടക്കി.

പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ രണ്ടാം പകുതിയിൽ ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി ബംഗാളിന്റെ നിയന്ത്രണം നേടിയതോടെ ത്രിപുരയിലെ ഭരണാധികാരികളുടെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന സമതലങ്ങൾ ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിൻകീഴിലായി; മലയോര ത്രിപുര മാണിക്യരുടെ കീഴിൽ ഒരു നാട്ടുരാജ്യമായി തുടർന്നു. തലസ്ഥാനം ഉദയ്പൂരിൽ നിന്ന് പഴയ അഗർത്തലയിലേക്കും പിന്നീട് പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഇന്നത്തെ അഗർത്തല നഗരത്തിലേക്കും മാറി. പിൽക്കാല ഭരണാധികാരികൾ, വിശേഷിച്ച് ബീർ ചന്ദ്ര മാണിക്യ, വിദ്യാഭ്യാസത്തെയും കലയെയും സാഹിത്യത്തെയും പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു; പലതവണ സംസ്ഥാനം സന്ദർശിച്ച രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോറുമായി അവർക്ക് അടുത്ത ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു. 1901ൽ പൂർത്തിയായ വെള്ളനിറമുള്ള ഉജ്ജയന്ത കൊട്ടാരത്തിലാണ് ഇന്ന് ത്രിപുര സംസ്ഥാന മ്യൂസിയം പ്രവർത്തിക്കുന്നത്; തടാകക്കൊട്ടാരമായ നീർമഹൽ 1930കളിൽ രാജകീയ വേനൽക്കാല വിശ്രമകേന്ദ്രമായി നിർമിക്കപ്പെട്ടു.

1947ലെ ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുശേഷം റീജന്റായിരുന്ന മഹാറാണി കാഞ്ചൻ പ്രഭാ ദേവി ഒപ്പുവച്ച കരാറിലൂടെ 1949 ഒക്ടോബർ 15ന് ത്രിപുര ഇന്ത്യയിൽ ലയിച്ചു. ആദ്യം പാർട്ട് സി സംസ്ഥാനമായി കേന്ദ്രസർക്കാർ നേരിട്ട് ഭരിച്ച ഇത് 1956ൽ കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശമാവുകയും 1972 ജനുവരി 21ന് നോർത്ത് ഈസ്റ്റേൺ ഏരിയാസ് (പുനഃസംഘടനാ) നിയമപ്രകാരം അഗർത്തല തലസ്ഥാനമായി പൂർണ സംസ്ഥാനപദവി നേടുകയും ചെയ്തു. 1947ലെ ബംഗാൾ വിഭജനവും പിന്നീട് കിഴക്കൻ പാകിസ്ഥാനിലുണ്ടായ സംഭവങ്ങളും വലിയതോതിൽ അഭയാർഥികളെ ത്രിപുരയിലെത്തിച്ചു; അത് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ജനസംഖ്യയെയും സംസ്കാരത്തെയും പുനർരൂപപ്പെടുത്തി.

ഉനകോടിയിലെ ശിലാകൊത്തുപണികളും പിലാക്കിലെ ടെറാക്കോട്ടകളും മുതൽ ഉദയ്പൂരിലെ ക്ഷേത്രങ്ങളും അഗർത്തലയിലെ കൊട്ടാരങ്ങളും വരെ സഞ്ചരിച്ച് ഇന്ന് യാത്രികർക്ക് ത്രിപുരയുടെ ചരിത്രം പിന്തുടരാം; ഒരാഴ്ചയോ മറ്റോ കൊണ്ട് ചുറ്റിക്കാണാവുന്നത്ര ചെറുതാണ് ഈ സംസ്ഥാനം.