త్రిపుర

త్రిపుర ఈశాన్య భారతదేశంలోని చిన్న కొండ రాష్ట్రం. మూడు వైపులా బంగ్లాదేశ్ సరిహద్దుగా ఉంది. ఇది చాలా కాలంగా త్రిపురి, రియాంగ్, జమాతియా వంటి స్థానిక సముదాయాలకు నిలయంగా ఉంది. వారి భాషలు, నృత్యాలు, హస్తకళలు రాష్ట్ర గుర్తింపులో ముఖ్యమైన భాగంగా కొనసాగుతున్నాయి. సంప్రదాయం ఈ రాజ్య మూలాలను అతి ప్రాచీన కాలానికి చెబుతుంది. పద్య రూపంలో రాసిన రాజ వంశ చరిత్ర గ్రంథం రాజమాల సుదీర్ఘ రాజుల వరుసను నమోదు చేసింది. ఈ గ్రంథంలోని తొలి భాగాలు చరిత్రను ఐతిహ్యంతో కలిపినప్పటికీ, ఈ ప్రాంత గతానికి ఇది ఒక ముఖ్యమైన ఆధారం.

త్రిపురలోని అత్యంత ఆకర్షణీయమైన కట్టడాల్లో కొన్ని తొలి మధ్యయుగ కాలానికి చెందినవి. రాష్ట్ర ఉత్తర భాగంలోని ఉనకోటిలో అడవులతో నిండిన కొండవాలుపై భారీ శైవ రూపాలు చెక్కబడి ఉన్నాయి. వీటిలో శివుని భారీ శిరస్సు కూడా ఉంది. వీటిని సాధారణంగా సుమారు 8, 9 శతాబ్దాలకు చెందినవిగా భావిస్తారు. దక్షిణాన ఉన్న పిలాక్‌లో పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు సుమారు 8వ శతాబ్దం నుంచి 12వ శతాబ్దం వరకు చెందిన టెర్రకోట ఫలకాలు, స్తూప అవశేషాలు, బౌద్ధ మరియు హిందూ శిల్పాలను కనుగొన్నారు. ఇవి బెంగాల్‌తో, విశాల బౌద్ధ ప్రపంచంతో ఉన్న సంబంధాలను చూపిస్తాయి. కళ, పురావస్తు శాస్త్రంపై ఆసక్తి ఉన్న యాత్రికులకు ఈ రెండు ప్రదేశాలూ విలువైనవి.

సుమారు 15వ శతాబ్దం నుంచి త్రిపురను మాణిక్య వంశం పాలించింది. ఈ ప్రాంతంలో అత్యంత దీర్ఘకాలం పాలించిన రాజ వంశాల్లో ఇది ఒకటి. ఉచ్ఛస్థితిలో ఈ రాజ్యం నేటి బంగ్లాదేశ్ మైదానాల్లోకి చాలా దూరం విస్తరించింది. ఈ కాలంలో చాలా వరకు రాజధాని అప్పట్లో రాంగామాటిగా పిలిచిన ఉదయ్‌పూర్‌లో ఉండేది. అక్కడ రాజు ధన్య మాణిక్య సుమారు 16వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో త్రిపుర సుందరి ఆలయాన్ని నిర్మించాడు. శక్తి పీఠాల్లో ఒకటిగా పూజించబడే ఈ ఆలయం నేటికీ ప్రధాన పుణ్యక్షేత్రంగా ఉంది. తరువాతి శతాబ్దాల్లో ఈ రాజ్యం బెంగాల్ సుల్తానులతో, తర్వాత మొఘలులతో తరచూ యుద్ధాలు చేసింది. మొఘలులు దాని లోతట్టు భూభాగంలో చాలా భాగాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నారు.

18వ శతాబ్దం రెండవ అర్ధభాగంలో బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ బెంగాల్‌పై నియంత్రణ సాధించినప్పుడు త్రిపుర పాలకుల ఆధీనంలోని మైదాన ప్రాంతాలు బ్రిటిష్ పరిపాలన కిందకు వచ్చాయి. కొండ త్రిపుర మాణిక్యుల పాలనలో సంస్థానంగా కొనసాగింది. రాజధాని ఉదయ్‌పూర్ నుంచి పాత అగర్తలకు, తర్వాత 19వ శతాబ్దంలో ప్రస్తుత అగర్తల నగరానికి మారింది. తర్వాతి పాలకులు, ముఖ్యంగా బీర్ చంద్ర మాణిక్య, విద్య, కళలు, సాహిత్యాన్ని ప్రోత్సహించారు. రాష్ట్రాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించిన రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్‌తో వారికి సన్నిహిత సంబంధాలు ఉండేవి. 1901లో పూర్తయిన తెల్లని ఉజ్జయంత రాజభవనంలో ఇప్పుడు త్రిపుర రాష్ట్ర ప్రదర్శనశాల ఉంది. సరస్సులోని నీర్‌మహల్ రాజభవనాన్ని 1930లలో రాజ వేసవి విడిదిగా నిర్మించారు.

1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత రీజెంట్ మహారాణి కాంచన్ ప్రభా దేవి విలీన ఒప్పందంపై సంతకం చేశారు. దాని ప్రకారం 15 అక్టోబర్ 1949న త్రిపుర భారతదేశంలో విలీనమైంది. మొదట కేంద్ర ప్రభుత్వం దీనిని పార్ట్ సి రాష్ట్రంగా నేరుగా పాలించింది. 1956లో ఇది కేంద్రపాలిత ప్రాంతమైంది. ఈశాన్య ప్రాంతాల (పునర్వ్యవస్థీకరణ) చట్టం కింద 21 జనవరి 1972న అగర్తల రాజధానిగా పూర్తి రాష్ట్ర హోదా పొందింది. 1947లో బెంగాల్ విభజన, తర్వాత తూర్పు పాకిస్తాన్‌లో జరిగిన సంఘటనలు పెద్ద సంఖ్యలో శరణార్థులను త్రిపురకు తీసుకువచ్చాయి. ఇది రాష్ట్ర జనాభాను, సంస్కృతిని కొత్తగా తీర్చిదిద్దింది.

ఈ రోజు యాత్రికులు ఉనకోటి శిలా చెక్కడాలు, పిలాక్ టెర్రకోటల నుంచి ఉదయ్‌పూర్ ఆలయాలు, అగర్తల రాజభవనాల వరకు త్రిపుర చరిత్రను అనుసరించవచ్చు. దాదాపు ఒక వారంలో అన్వేషించగలిగేంత చిన్న రాష్ట్రంలోనే ఇవన్నీ ఉన్నాయి.