രാജസ്ഥാൻ

രാജസ്ഥാന്റെ വരണ്ട ഭൂപ്രകൃതി മനുഷ്യന്റെ വളരെ നീണ്ട ഒരു കഥ ഒളിപ്പിച്ചുവച്ചിരിക്കുന്നു. ആയിരക്കണക്കിന് വർഷം മുമ്പ് മധ്യശിലായുഗ വേട്ടക്കാർ ഭിൽവാഡയ്ക്കടുത്തുള്ള ബാഗോറിൽ താവളമടിച്ചിരുന്നു. ഉദയ്പൂരിനടുത്തുള്ള അഹാർ സംസ്കാരവും ഗണേശ്വറിന് ചുറ്റുമുള്ള ചെമ്പുപണിക്കാരുടെ ആവാസകേന്ദ്രങ്ങളും ആദ്യകാല കാർഷിക, ലോഹപ്പണി സമൂഹങ്ങളെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. അങ്ങേയറ്റം വടക്ക്, ഹനുമാൻഗഢ് ജില്ലയിലെ കാലിബംഗൻ സിന്ധുനദീതട സംസ്കാരത്തിലെ ഒരു പ്രധാന പട്ടണമായിരുന്നു; ഉഴുതുമറിച്ച വയലുകളും അഗ്നികുണ്ഡങ്ങളും ആസൂത്രിത തെരുവുകളും പുരാവസ്തുഗവേഷകർ അവിടെ കണ്ടെത്തി. പിൽക്കാലത്ത് ഇതിഹാസകാലത്തെ മത്സ്യരാജ്യം ജയ്പൂരിനും അൽവാറിനും ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തപ്പെടുന്നു. വിരാടനഗർ എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന ബൈരാട്ടിൽ ഒരു ബൗദ്ധവിഹാരത്തിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങളും മൗര്യചക്രവർത്തി അശോകന്റെ ഒരു ശാസനവുമുണ്ട്.

ഏകദേശം ഏഴ്, എട്ട് നൂറ്റാണ്ടുകൾ മുതൽ രജപുത്രർ എന്ന് അറിയപ്പെടാനിടയായ പുതിയ ഭരണവംശങ്ങൾ ഉയർന്നുവന്നു. ഗുർജര പ്രതിഹാരർ ഉത്തരേന്ത്യയിലാകെ ഒരു വലിയ സാമ്രാജ്യം കെട്ടിപ്പടുത്തു. തുടർന്നുള്ള നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ ചൗഹാന്മാർ അജ്മീറിൽ നിന്നും, പിന്നീട് സിസോദിയമാർ എന്നറിയപ്പെട്ട ഗുഹിലർ മേവാറിൽ നിന്നും, റാഠോഡുമാർ മാർവാറിൽ നിന്നും, കഛ്‌വാഹമാർ ആമേറിൽ നിന്നും, ഭാട്ടികൾ ജയ്സാൽമീറിൽ നിന്നും ഭരിച്ചു. മൗണ്ട് ആബുവിലെ ദിൽവാരയിലുള്ള അതിമനോഹരമായ മാർബിൾ ജൈനക്ഷേത്രങ്ങളും ഈ കാലഘട്ടത്തിന്റെ സംഭാവനയാണ്.

മധ്യകാല നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ രജപുത്ര രാജ്യങ്ങൾ ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിനെയും പിന്നീട് മുഗളരെയും നേരിട്ടു. 1303ൽ അലാവുദ്ദീൻ ഖിൽജി ചിത്തോർഗഢ് ഉപരോധിച്ചു. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മേവാറിലെ റാണാ കുംഭ കുംഭൽഗഢും ചിത്തോറിലെ വിജയസ്തംഭം എന്ന വിജയഗോപുരവും നിർമിച്ചു. 1459ൽ റാവു ജോധ കരുത്തുറ്റ മെഹ്രാൻഗഢ് കോട്ടയ്ക്കുതാഴെ ജോധ്പൂർ സ്ഥാപിച്ചു. 1527ൽ റാണാ സംഗ ഖാൻവയിൽ ബാബറുമായി യുദ്ധം ചെയ്തു; 1576ൽ മഹാറാണാ പ്രതാപ് ഹൽദിഘാട്ടിൽ അക്ബറിനെ ചെറുത്തു. ആമേറിലെ കഛ്‌വാഹമാർ ഉൾപ്പെടെ മറ്റ് പല രജപുത്ര രാജകുടുംബങ്ങളും മുഗളരുടെ അടുത്ത സഖ്യകക്ഷികളായി. അജ്മീറിലെ ഖ്വാജ മൊയ്നുദ്ദീൻ ചിശ്തിയുടെ സൂഫി ദർഗ ഇന്ത്യയിലെ മഹത്തായ തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി. ചിത്തോർഗഢ്, കുംഭൽഗഢ്, രൺഥംഭോർ, ഗാഗ്രോൺ, ആമേർ, ജയ്സാൽമീർ എന്നീ ആറ് മലക്കോട്ടകൾ ഇന്ന് ഒരുമിച്ച് ഒരു യുനെസ്കോ ലോക പൈതൃകകേന്ദ്രമാണ്.

പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മുഗൾശക്തി ക്ഷയിച്ചതോടെ സവായ് ജയ് സിങ് രണ്ടാമൻ 1727ൽ ആസൂത്രിത നഗരമായ ജയ്പൂർ സ്ഥാപിക്കുകയും ജന്തർ മന്തർ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ജ്യോതിശാസ്ത്ര നിരീക്ഷണാലയങ്ങൾ നിർമിക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് മറാഠകൾ ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഏറിയ പങ്കും ആക്രമിക്കുകയും കപ്പം ചുമത്തുകയും ചെയ്തു. പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ മിക്ക രജപുത്ര രാജ്യങ്ങളും ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയുമായി ഉടമ്പടികളിൽ ഒപ്പുവച്ചു; അവരുടെ ഭരണാധികാരികൾ ബ്രിട്ടീഷ് മേൽനോട്ടത്തിൽ തുടർന്നു, ഈ പ്രദേശം രജപുത്താന എന്നറിയപ്പെടുകയും ചെയ്തു. അജ്മീർ ബ്രിട്ടീഷുകാർ നേരിട്ട് ഭരിച്ചു. 1857ലെ കലാപകാലത്ത് നസീറാബാദ്, കോട്ട തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ പ്രക്ഷോഭങ്ങളുണ്ടായി. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ബിജോലിയയിലേതുപോലുള്ള കർഷകപ്രസ്ഥാനങ്ങളും നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിലെ പ്രജാമണ്ഡല സംഘടനകളും അവകാശങ്ങൾക്കും ഉത്തരവാദിത്തഭരണത്തിനുമായി പ്രക്ഷോഭം നടത്തി.

1947ലെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുശേഷം പത്തൊമ്പത് നാട്ടുരാജ്യങ്ങളെയും മൂന്ന് പ്രഭുസ്ഥാനങ്ങളെയും ഘട്ടംഘട്ടമായി ഒന്നിപ്പിച്ചു. 1948ൽ ഈ പ്രക്രിയ ആരംഭിച്ചു; 1949 മാർച്ച് 30ന് ജയ്പൂർ തലസ്ഥാനമായി വിശാല രാജസ്ഥാൻ യൂണിയൻ രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു; ആ ദിവസം ഇന്ന് രാജസ്ഥാൻ ദിനമായി ആഘോഷിക്കുന്നു. തുടർന്നും ലയനങ്ങൾ നടന്നു; 1956 നവംബർ 1ന് സംസ്ഥാന പുനഃസംഘടനാ നിയമപ്രകാരം അജ്മീറും മൗണ്ട് ആബുവിന് ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശവും കൂട്ടിച്ചേർത്തതോടെ ഏകീകരണം പൂർത്തിയായി. 2000 മുതൽ വിസ്തൃതിയിൽ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ സംസ്ഥാനമാണ് രാജസ്ഥാൻ.

രാജസ്ഥാനിലെന്നപോലെ ചരിത്രത്തിലൂടെ നടന്നുനീങ്ങാൻ യാത്രികരെ അനുവദിക്കുന്ന ഇടങ്ങൾ ഇന്ത്യയിൽ ചുരുക്കമാണ്. ആമേറും മെഹ്രാൻഗഢും മുതൽ ജയ്സാൽമീറിലെ സ്വർണവർണമാർന്ന മതിലുകൾ വരെ, അതിന്റെ കൊട്ടാരങ്ങളും പടവുകിണറുകളും ഹവേലികളും മരുഭൂമിക്കോട്ടകളും ഏറെക്കുറെ കേടുപാടുകളില്ലാതെ ഇന്നും നിലകൊള്ളുന്നു; മുൻ രാജവസതികളിൽ പലതും ഇന്ന് മ്യൂസിയങ്ങളായും പൈതൃക ഹോട്ടലുകളായും സന്ദർശകരെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു.