ഹരിയാന

യമുന, ഘഗ്ഗർ നദികൾക്കിടയിലുള്ള സമതലങ്ങളിലാണ് ഹരിയാന സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്; ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളായി ഇന്ത്യൻ ചരിത്രത്തിന്റെ സംഗമസ്ഥാനമാണ് ഈ പ്രദേശം. ഹാരപ്പൻ അഥവാ സിന്ധുനദീതട സംസ്കാരത്തിന്റെ പല പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളും ഇവിടെയുണ്ട്. ഹിസാർ ജില്ലയിലെ രാഖിഗഢി അറിയപ്പെടുന്നതിൽ ഏറ്റവും വലിയ ഹാരപ്പൻ ആവാസകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്; ബനാവലിയിലും ഭിർഡാനയിലും ആദ്യകാല കർഷകസമൂഹങ്ങളുടെയും ആസൂത്രിത പട്ടണങ്ങളുടെയും തെളിവുകൾ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. രാഖിഗഢിയിലെ ഒരു മ്യൂസിയം ഈ പുരാതന ഭൂതകാലം മനസ്സിലാക്കാൻ സന്ദർശകരെ സഹായിക്കുന്നു.

ഈ പ്രദേശം മഹാഭാരതവുമായി അടുത്ത ബന്ധമുള്ളതാണ്. ഇതിഹാസത്തിൽ വിവരിക്കുന്ന മഹായുദ്ധം നടന്നതും ഭഗവദ്ഗീത ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടതും കുരുക്ഷേത്രത്തിലാണെന്ന് പരമ്പരാഗതമായി കരുതപ്പെടുന്നു. ഇന്ന് കുരുക്ഷേത്രം ഒരു പ്രധാന തീർഥാടനപട്ടണമാണ്; വലിയ ബ്രഹ്മസരോവർ കുളവും, കൃഷ്ണൻ അർജുനന് ഗീത ഉപദേശിച്ചതായി പാരമ്പര്യം പറയുന്ന ജ്യോതിസർ എന്ന സ്ഥലവും ഇവിടെയുണ്ട്. പിന്നീട് ഹരിയാന മൗര്യസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായി. അശോകന്റെ സ്തംഭങ്ങളിലൊന്ന് ആദ്യം യമുനാനഗറിനടുത്തുള്ള ടോപ്രയിലാണ് നിലകൊണ്ടിരുന്നത്; പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ സുൽത്താൻ ഫിറോസ് ഷാ തുഗ്ലക്ക് അത് ഡൽഹിയിലേക്ക് മാറ്റി.

ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ പുഷ്യഭൂതി രാജവംശം കുരുക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുള്ള ഥാനേശ്വറിൽ നിന്ന് ഭരിച്ചു. അതിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനായ രാജാവായ ഹർഷവർധനൻ ഉത്തരേന്ത്യയിലാകെ ഒരു വലിയ സാമ്രാജ്യം കെട്ടിപ്പടുക്കുകയും പിന്നീട് തലസ്ഥാനം കനൗജിലേക്ക് മാറ്റുകയും ചെയ്തു. തുടർന്നുള്ള നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ തോമരരും ചൗഹാന്മാരും ഉൾപ്പെടെ പല ശക്തികളും ഈ പ്രദേശത്തിനായി പോരാടി. കർണാൽ ജില്ലയിലെ തരാവഡിക്കടുത്താണ് 1191ലും 1192ലും രണ്ട് തരായിൻ യുദ്ധങ്ങൾ നടന്നത്; അതിൽ രണ്ടാമത്തേത് ഉത്തരേന്ത്യയിൽ ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണത്തിന് വഴിതുറന്നു. പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഫിറോസ് ഷാ തുഗ്ലക്ക് ഹിസാർ നഗരം സ്ഥാപിച്ചു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ കോട്ടയുടെയും ഗുജരി മഹലിന്റെയും അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഇന്നും അവിടെ കാണാം.

ഇന്ത്യൻ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും നിർണായകമായ മൂന്ന് യുദ്ധങ്ങൾ നടന്ന പാനിപ്പത്ത് ഹരിയാനയിലാണ്. 1526ൽ ബാബർ ഇബ്രാഹിം ലോദിയെ പരാജയപ്പെടുത്തി മുഗൾ സാമ്രാജ്യം സ്ഥാപിച്ചു. 1556ൽ അക്ബറുടെ സൈന്യം ഹേമുവിനെ തോൽപ്പിച്ചു; 1761ൽ അഫ്ഗാൻ ഭരണാധികാരി അഹമ്മദ് ഷാ അബ്ദാലി മറാഠകളെ പരാജയപ്പെടുത്തി. മുഗൾ ഭരണകാലത്ത് ഈ പ്രദേശം പ്രധാന വ്യാപാരപാതകളിലായിരുന്നു; പഴയ കോസ് മിനാറുകൾ അഥവാ ദൂരസൂചകസ്തംഭങ്ങൾ ഇന്നും ദേശീയപാതയോരത്ത് നിലകൊള്ളുന്നു. ചണ്ഡീഗഢിനടുത്തുള്ള പിഞ്ചോർ ഉദ്യാനം പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മുഗൾ ശൈലിയിൽ രൂപകൽപ്പന ചെയ്യപ്പെട്ടതാണ്; ഥാനേശ്വറിലെ ഷെയ്ഖ് ചില്ലിയുടെ ശവകുടീരം ഈ കാലഘട്ടത്തിലെ മറ്റൊരു മികച്ച സ്മാരകമാണ്.

പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഏറിയ പങ്കും ബ്രിട്ടീഷ് നിയന്ത്രണത്തിലായി. രേവാഡിയിലെ റാവു തുലാ റാമിനെപ്പോലുള്ള പ്രാദേശിക നേതാക്കൾ പങ്കെടുത്ത 1857ലെ കലാപത്തിനുശേഷം ഇത് പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യയിലേക്ക് മാറ്റപ്പെട്ടു. സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിൽ ഹരിയാനയിലെ ജനങ്ങൾ സജീവ പങ്ക് വഹിച്ചു; വർഷങ്ങളോളം ഹിസാറിൽ പ്രവർത്തിച്ച ലാലാ ലജ്പത് റായിയെപ്പോലുള്ള നേതാക്കൾക്ക് ഈ പ്രദേശവുമായി അടുത്ത ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു.

സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തരം ഈ പ്രദേശം പഞ്ചാബ് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. ഹിന്ദി സംസാരിക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേക സംസ്ഥാനത്തിനായുള്ള ആവശ്യങ്ങളെത്തുടർന്ന് പഞ്ചാബ് പുനഃസംഘടനാ നിയമപ്രകാരം 1966 നവംബർ 1ന് ഹരിയാന രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശമായ ചണ്ഡീഗഢ് ഹരിയാനയുടെയും പഞ്ചാബിന്റെയും പൊതുതലസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. കുരുക്ഷേത്രം, പാനിപ്പത്ത്, രാഖിഗഢി, ഹിസാർ, പിഞ്ചോർ എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഇന്ന് സന്ദർശകർക്ക് ഹരിയാനയുടെ ചരിത്രം അടുത്തറിയാം.