ହରିୟାଣା

ହରିୟାଣା ଯମୁନା ଓ ଶତଦ୍ରୁ ନଦୀ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସମତଳ ଭୂମିରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଭାରତୀୟ ଇତିହାସର ସନ୍ଧିସ୍ଥଳରେ ରହିଆସିଛି। ଏଠାରେ ହରପ୍ପା ବା ସିନ୍ଧୁ ଉପତ୍ୟକା ସଭ୍ୟତାର ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥଳୀ ରହିଛି। ହିସାର ଜିଲ୍ଲାର ରାଖିଗଢ଼ି ଜଣାଶୁଣା ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ହରପ୍ପୀୟ ବସତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ, ଆଉ ବାନାୱାଲି ଓ ଭିରାନାରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କୃଷକ ସମୁଦାୟ ଓ ଯୋଜନାବଦ୍ଧ ନଗରର ପ୍ରମାଣ ମିଳିଛି। ରାଖିଗଢ଼ିର ଏକ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଅତୀତ ବୁଝିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ମହାଭାରତ ସହ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ। ପରମ୍ପରାଗତ ଭାବେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ମହାକାବ୍ୟରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ମହାଯୁଦ୍ଧ ଓ ଭଗବଦ ଗୀତାର ଉପଦେଶର ସ୍ଥଳ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ। ଆଜି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ତୀର୍ଥନଗରୀ, ଯେଉଁଠି ବିଶାଳ ବ୍ରହ୍ମ ସରୋବର ଓ ଜ୍ୟୋତିସର ସ୍ଥଳ ରହିଛି, ଯେଉଁଠି ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ କୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଗୀତା ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ। ପରେ ହରିୟାଣା ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଅଂଶ ଥିଲା, ଏବଂ ଅଶୋକଙ୍କ ଗୋଟିଏ ସ୍ତମ୍ଭ ମୂଳତଃ ଯମୁନାନଗର ନିକଟସ୍ଥ ଟୋପ୍ରାରେ ଥିଲା, ଯାହାକୁ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ସୁଲତାନ ଫିରୋଜ ଶାହ ତୁଘଲକ ଦିଲ୍ଲୀକୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ।

ସପ୍ତମ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ପୁଷ୍ୟଭୂତି ରାଜବଂଶ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ନିକଟସ୍ଥ ଥାନେଶ୍ୱରରୁ ଶାସନ କରୁଥିଲା। ଏହାର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ହର୍ଷବର୍ଦ୍ଧନ ଉତ୍ତର ଭାରତରେ ଏକ ବିଶାଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଗଢ଼ିଥିଲେ ଏବଂ ପରେ ତାଙ୍କ ରାଜଧାନୀ କନୌଜକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ କରିଥିଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶତାବ୍ଦୀଗୁଡ଼ିକରେ ତୋମର ଓ ଚୌହାନଙ୍କ ସମେତ ବିଭିନ୍ନ ଶକ୍ତି ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ପାଇଁ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱିତା କରିଥିଲେ। କର୍ନାଲ ଜିଲ୍ଲାର ତରାଓରି ନିକଟରେ 1191 ଓ 1192ରେ ତରାଇନର ଦୁଇଟି ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିମଧ୍ୟରୁ ଦ୍ୱିତୀୟଟି ଉତ୍ତର ଭାରତରେ ଦିଲ୍ଲୀ ସଲତନତର ଶାସନ ପାଇଁ ବାଟ ଖୋଲିଦେଇଥିଲା। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଫିରୋଜ ଶାହ ତୁଘଲକ ହିସାର ସହର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କ ଦୁର୍ଗ ଓ ଗୁଜରୀ ମହଲର ଅବଶେଷ ଆଜି ବି ଦେଖିହୁଏ।

ହରିୟାଣାରେ ପାଣିପଥ ଅବସ୍ଥିତ, ଯେଉଁଠି ଭାରତୀୟ ଇତିହାସର ତିନୋଟି ସବୁଠାରୁ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା। 1526ରେ ବାବର ଇବ୍ରାହିମ ଲୋଦୀଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରି ମୋଗଲ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ। 1556ରେ ଆକବରଙ୍କ ସେନା ହେମୁଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କଲା, ଏବଂ 1761ରେ ଆଫଗାନ ଶାସକ ଅହମଦ ଶାହ ଅବଦାଲୀ ମରାଠାମାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କଲେ। ମୋଗଲ ଶାସନରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ପ୍ରମୁଖ ବାଣିଜ୍ୟ ପଥ କଡ଼ରେ ଥିଲା, ଏବଂ ପୁରୁଣା କୋଶ ମିନାର ବା ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ ଆଜି ବି ରାଜପଥ କଡ଼ରେ ଠିଆ ହୋଇଛି। ଚଣ୍ଡୀଗଡ଼ ନିକଟସ୍ଥ ପିଞ୍ଜୋର ଉଦ୍ୟାନ ସପ୍ତଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ମୋଗଲ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ଥାନେଶ୍ୱରରେ ଥିବା ଶେଖ ଚିଲ୍ଲିଙ୍କ ସମାଧି ଏହି ଯୁଗର ଆଉ ଏକ ସୁନ୍ଦର ସ୍ମାରକୀ।

ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଅଧିକାଂଶ ବ୍ରିଟିଶ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ଆସିଲା, ଏବଂ 1857ର ବିଦ୍ରୋହ ପରେ, ଯେଉଁଥିରେ ରେୱାଡ଼ିର ରାଓ ତୁଲା ରାମଙ୍କ ଭଳି ସ୍ଥାନୀୟ ନେତାମାନେ ଭାଗ ନେଇଥିଲେ, ଏହାକୁ ପଞ୍ଜାବ ପ୍ରଦେଶକୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରାଗଲା। ହରିୟାଣାର ଲୋକମାନେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସକ୍ରିୟ ଭୂମିକା ନିର୍ବାହ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ହିସାରରେ ବହୁ ବର୍ଷ କାମ କରିଥିବା ଲାଲା ଲାଜପତ ରାୟଙ୍କ ଭଳି ନେତାମାନେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ସହ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ ଥିଲେ।

ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ପଞ୍ଜାବ ରାଜ୍ୟର ଅଂଶ ଥିଲା। ଏକ ପୃଥକ ହିନ୍ଦୀଭାଷୀ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଦାବି ପରେ ପଞ୍ଜାବ ପୁନର୍ଗଠନ ଆଇନ ଅଧୀନରେ 1 ନଭେମ୍ବର 1966ରେ ହରିୟାଣା ଗଠିତ ହେଲା। କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ ଚଣ୍ଡୀଗଡ଼ ହରିୟାଣା ଓ ପଞ୍ଜାବ ଉଭୟଙ୍କ ମିଳିତ ରାଜଧାନୀ। ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ପାଣିପଥ, ରାଖିଗଢ଼ି, ହିସାର ଓ ପିଞ୍ଜୋରରେ ହରିୟାଣାର ଇତିହାସକୁ ଅନୁଭବ କରିପାରିବେ।