অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ

অন্ধ্ৰ প্ৰদেশত বহু পুৰণি কালৰে পৰা মানুহে বসবাস কৰি আহিছে। নদী উপত্যকাসমূহৰ দাঁতিত পোৱা শিলৰ সঁজুলিয়ে দেখুৱায় যে প্ৰাগৈতিহাসিক যুগতে ইয়াত আদিম মানুহ বাস কৰিছিল, আৰু পিছলৈ কৃষ্ণা আৰু গোদাৱৰী নদীৰ উৰ্বৰ ব-দ্বীপ অঞ্চলে কৃষিভিত্তিক গাঁও আৰু বাণিজ্যিক নগৰৰ বিকাশত সহায় কৰিছিল। প্ৰায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব 3য় শতিকাত এই অঞ্চল মৌৰ্য সাম্ৰাজ্যৰ লগত সংযুক্ত হৈছিল, আৰু কুৰ্ণুল জিলাৰ এৰ্ৰাগুডিত সম্ৰাট অশোকৰ শিলালিপি পোৱা গৈছে। ইয়াত শতিকাৰ পিছত শতিকা ধৰি বৌদ্ধ ধৰ্মই বিকাশ লাভ কৰিছিল, যাৰ ফলত অমৰাৱতী, ভট্টিপ্ৰোলু, চালিহুণ্ডম আৰু নাগাৰ্জুনকোণ্ডাৰ দৰে ঠাইত বিশাল স্তূপ আৰু বিহাৰ নিৰ্মাণ হৈছিল।

এই অঞ্চলৰ প্ৰথমটো বৃহৎ স্থানীয় শক্তি আছিল সাতবাহন বংশ, যি প্ৰায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব 2য় শতিকাত উত্থান হৈ প্ৰায় চাৰি শতিকা ধৰি দাক্ষিণাত্যৰ বৃহৎ অংশ শাসন কৰিছিল। সাতবাহন আৰু তেওঁলোকৰ উত্তৰসূৰী ইক্ষ্বাকুসকলৰ শাসনকালত অন্ধ্ৰই ৰোম আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে বাণিজ্য কৰিছিল, আৰু অমৰাৱতী ভাস্কৰ্য শৈলীয়ে প্ৰাচীন ভাৰতীয় কলাৰ আটাইতকৈ উৎকৃষ্ট খোদিত চূণশিলৰ ফলকসমূহৰ কিছুমান সৃষ্টি কৰিছিল। এই নিদৰ্শনসমূহৰ বহুতো আজিও অমৰাৱতী প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংগ্ৰহালয়ত চাব পাৰি।

পৰৱৰ্তী শতিকাসমূহত এই অঞ্চল একাধিক ৰাজবংশই শাসন কৰিছিল, যাৰ ভিতৰত আছিল পল্লৱসকল, বিজয়ৱাড়াৰ ওচৰৰ শিল কাটি নিৰ্মিত উণ্ডাৱল্লি গুহাৰ সৈতে জড়িত বিষ্ণুকুণ্ডিনসকল, আৰু বেংগীৰ পূব চালুক্যসকল, যিসকলৰ শাসনকালত তেলেগু সাহিত্যই ৰূপ লবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। প্ৰায় 12শ শতিকাৰ পৰা ৱাৰংগলত ৰাজধানী পতা কাকতীয়সকলে তেলেগুভাষী অঞ্চলৰ বেছিভাগেই এক শাসনৰ অধীনলৈ আনিছিল। 14শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে তেওঁলোকৰ পতনৰ পিছত বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যই দক্ষিণ ভাৰতত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰে। ইয়াৰ শাসকসকল, বিশেষকৈ 16শ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ কৃষ্ণদেৱৰায়, তেলেগু কবিতাৰ মহান পৃষ্ঠপোষক আছিল, আৰু ৰঙীন চিত্ৰিত চিলিং আৰু বিশাল শিলৰ নন্দীৰে সৈতে লেপাক্ষীৰ বীৰভদ্ৰ মন্দিৰ এই সময়ৰ কলাৰ এক সুন্দৰ নিদৰ্শন।

পিছলৈ গোলকোণ্ডাৰ কুতুব শ্বাহী চুলতানসকলে এই অঞ্চলৰ বেছিভাগ শাসন কৰে, তাৰ পিছত মোগলসকল আৰু তাৰ পিছত হায়দৰাবাদৰ নিজামসকলে। 17শ শতিকাৰ পৰা ইউৰোপীয় বাণিজ্যিক কোম্পানীসমূহ উপকূলত উপস্থিত হয় আৰু মছলিপট্টনমৰ দৰে বন্দৰত কুঠি স্থাপন কৰে। 18শ শতিকাৰ শেষভাগ আৰু 19শ শতিকাৰ আৰম্ভণিত নিজামৰ সৈতে হোৱা সন্ধিৰ জৰিয়তে উত্তৰ চৰকাৰ নামেৰে পৰিচিত উপকূলীয় জিলাসমূহ আৰু ৰায়লসীমাৰ জিলাসমূহ ব্ৰিটিছৰ হাতলৈ যায় আৰু মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সীৰ অংশ হয়। স্বাধীনতা আন্দোলনতো এই অঞ্চলে নিজৰ ভূমিকা পালন কৰিছিল, আৰু 1920ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে আল্লুৰী সীতাৰাম ৰাজুৱে পাহাৰীয়া অঞ্চলত ৰম্পা বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব দিছিল।

স্বাধীনতাৰ পিছত মাদ্ৰাজ ৰাজ্যৰ তেলেগুভাষী লোকসকলে নিজাকৈ এখন ৰাজ্যৰ দাবীত আন্দোলন চলায়। এই দাবীৰ বাবে দীঘলীয়া অনশনৰ পিছত 1952 চনত পট্টি শ্ৰীৰামুলুৰ মৃত্যুৱে আন্দোলনটোক প্ৰবল শক্তি দিয়ে, আৰু 1953 চনৰ 1 অক্টোবৰত কুৰ্ণুলক ৰাজধানী কৰি অন্ধ্ৰ ৰাজ্য গঠন কৰা হয়। ইয়াক প্ৰায়ে ভাষাৰ ভিত্তিত গঠিত ভাৰতৰ প্ৰথম ৰাজ্য বুলি কোৱা হয়। 1956 চনৰ 1 নৱেম্বৰত অন্ধ্ৰ ৰাজ্যক পূৰ্বৰ হায়দৰাবাদ ৰাজ্যৰ তেলেগুভাষী তেলেংগানা অঞ্চলৰ সৈতে একত্ৰিত কৰি হায়দৰাবাদক ৰাজধানী কৰি অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ গঠন কৰা হয়।

2014 চনৰ 2 জুনত ৰাজ্যখন পুনৰ্গঠিত হয় আৰু তেলেংগানা এখন পৃথক ৰাজ্য হয়। এক অন্তৰ্বৰ্তীকালীন সময়ৰ বাবে হায়দৰাবাদক যুটীয়া ৰাজধানী হিচাপে ৰখা হয়, আনহাতে অৱশিষ্ট অন্ধ্ৰ প্ৰদেশে একে নামৰ প্ৰাচীন বৌদ্ধ স্থানৰ ওচৰত অমৰাৱতীত এক নতুন ৰাজধানী অঞ্চল গঢ়ি তুলিবলৈ আৰম্ভ কৰে। আজিৰ ভ্ৰমণকাৰীসকলে কৃষ্ণা উপত্যকাৰ স্তূপৰ পৰা তিৰুপতি, শ্ৰীশৈলম আৰু লেপাক্ষীৰ মন্দিৰ আৰু উপকূলৰ পুৰণি বাণিজ্যিক বন্দৰলৈকে এই দীঘলীয়া ইতিহাস অনুসৰণ কৰিব পাৰে।