మణిపూర్

మణిపూర్ ఒక చిన్న, అందమైన రాష్ట్రం. పచ్చని కొండలు సారవంతమైన అండాకార లోయను చుట్టుముట్టి ఉంటాయి. ఆ లోయ నడిబొడ్డున లోక్‌తక్ సరస్సు ఉంది. ఉఖ్రుల్ జిల్లాలోని ఖాంగ్‌ఖుయ్, తామెంగ్‌లాంగ్ జిల్లాలోని థారోన్ వంటి గుహల్లో రాతియుగపు పనిముట్లు, ఇతర చరిత్రపూర్వ అవశేషాలు లభించాయి. చాలా తొలి కాలంలోనే ఈ కొండల్లో మనుషులు నివసించారని ఇవి చూపిస్తున్నాయి. శతాబ్దాల క్రమంలో లోయ మెయిటీ ప్రజలకు నిలయమైంది. చుట్టూ ఉన్న కొండల్లో నాగా, కుకీ జో సమూహాలు సహా ఎన్నో సముదాయాలు స్థిరపడ్డాయి. ప్రతి సముదాయానికీ సొంత భాష, ఆచారాలు, సంప్రదాయాలు ఉన్నాయి.

లోయ రాజ్య చరిత్ర చెయితరోల్ కుంబాబా అనే రాజ వంశ చరిత్ర గ్రంథంలో నమోదై ఉంది. ఇది నింగ్‌థౌజా వంశపు సుదీర్ఘ రాజుల వరుసను వివరిస్తుంది. ఈ గ్రంథం ప్రకారం దాదాపు రెండు వేల సంవత్సరాల క్రితం నోంగ్దా లైరెన్ పాఖంగ్బా ఈ వంశాన్ని స్థాపించాడు. పాలకులు ఇంఫాల్ నది ఒడ్డున ఉన్న కాంగ్లా నుంచి పాలించారు. శతాబ్దాల పాటు కాంగ్లా రాజ్యానికి రాజకీయ, ఆధ్యాత్మిక కేంద్రంగా నిలిచింది. ఇప్పుడు ఇంఫాల్ నడిబొడ్డున ఉన్న కాంగ్లా సంరక్షిత వారసత్వ ప్రదేశం. ఇక్కడ పునరుద్ధరించిన ద్వారాలు, ఆలయాలు, పాత రాజ భవనాల శిథిలాలు ఉన్నాయి.

18వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో గరీబ్ నివాజ్‌గా ప్రసిద్ధుడైన రాజు పాంహైబా వైష్ణవ మతాన్ని స్వీకరించాడు. పాతదైన సనామహి విశ్వాసాలతో పాటు ఇది మెయిటీ సంస్కృతిలో ముఖ్యమైన భాగమైంది. ఆ శతాబ్దంలోనే తర్వాత రాజర్షి భాగ్యచంద్రగా కూడా పిలిచే రాజు భాగ్యచంద్ర మణిపురి రాసలీలను అభివృద్ధి చేశాడని చెబుతారు. ఈ సుందరమైన నృత్య రూపం ఇప్పుడు భారతదేశపు శాస్త్రీయ నృత్యాల్లో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. స్థానికంగా సగోల్ కాంగ్జెయ్ అని పిలిచే పోలో క్రీడకు జన్మస్థలంగా కూడా మణిపూర్ ప్రసిద్ధి. 19వ శతాబ్దంలో బ్రిటిష్ అధికారులు ఇక్కడే ఈ ఆటను నేర్చుకుని ప్రపంచమంతటా వ్యాప్తి చేయడానికి తోడ్పడ్డారు. ఇంఫాల్‌లోని మాపాల్ కాంగ్జెయ్‌బుంగ్‌ను ఇప్పటికీ వినియోగంలో ఉన్న అత్యంత పురాతన పోలో మైదానాల్లో ఒకటిగా తరచూ వర్ణిస్తారు.

ఈ రాజ్యం బర్మాతో పదే పదే యుద్ధాలను ఎదుర్కొంది. 1819 నుంచి 1826 వరకు బర్మా సేనలు మణిపూర్‌ను ఆక్రమించాయి. ఈ కాలాన్ని ఏడు సంవత్సరాల వినాశనంగా స్మరిస్తారు. బ్రిటిష్ సహాయంతో రాకుమారుడు గంభీర్ సింగ్ బర్మీయులను తరిమికొట్టాడు. 1826 యాండబూ ఒప్పందం ఆయనను పాలకుడిగా గుర్తించింది. 1891లో సింహాసనంపై వివాదం ఆంగ్లో మణిపూర్ యుద్ధానికి దారితీసింది. ఖోంగ్‌జోమ్‌లో జరిగిన నిర్ణయాత్మక యుద్ధంలో బ్రిటిష్ వారు గెలిచారు. రాకుమారుడు టికేంద్రజిత్, సేనాని థాంగల్‌లను ఇంఫాల్‌లో ఉరితీశారు. ఆ తర్వాత మణిపూర్ బ్రిటిష్ నియంత్రణలో సంస్థానంగా మారింది. అన్యాయమైన వలస విధానాలకు వ్యతిరేకంగా మహిళా వ్యాపారులు 1904, 1939లలో నుపీ లాన్ అనే రెండు నిరసనలకు నాయకత్వం వహించారు.

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో మణిపూర్ ఒక ప్రధాన యుద్ధభూమిగా మారింది. 1944లో జపాన్ సేనలు, ఇండియన్ నేషనల్ ఆర్మీ ఇంఫాల్ వైపు ముందుకు సాగాయి. ఐఎన్‌ఏ మొయిరాంగ్‌లో తన పతాకాన్ని ఎగురవేసింది. కోహిమా యుద్ధంతో పాటు జరిగిన ఇంఫాల్ యుద్ధం మిత్రపక్షాల నిర్ణయాత్మక విజయంతో ముగిసింది. ఇది బర్మాలో యుద్ధ గమనాన్ని మార్చివేసింది. మొయిరాంగ్‌లోని ఐఎన్‌ఏ స్మారకం, ఇంఫాల్‌లోని యుద్ధ సమాధి క్షేత్రాలు ఈ సంఘటనలను గుర్తుచేస్తాయి.

1947లో మణిపూర్ తనకంటూ సొంత రాజ్యాంగాన్ని స్వీకరించి శాసనసభకు ఎన్నికలు నిర్వహించింది. 1949లో మహారాజా భారతదేశంతో విలీన ఒప్పందంపై సంతకం చేశారు. 15 అక్టోబర్ 1949న మణిపూర్ అధికారికంగా భారతదేశంలో భాగమైంది. దీనిని పార్ట్ సి రాష్ట్రంగా, 1956 నుంచి కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా పాలించారు. 21 జనవరి 1972న ఇది పూర్తి స్థాయి రాష్ట్రమైంది. ఇంఫాల్ రాజధాని. దీని వారసత్వాన్ని అన్వేషించడం ప్రారంభించడానికి కాంగ్లా కోట, శ్రీ గోవిందజీ ఆలయం, లోక్‌తక్ సరస్సు చక్కని ప్రదేశాలు.