ಮಣಿಪುರ

ಮಣಿಪುರ ಹಸಿರು ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಫಲವತ್ತಾದ ಅಂಡಾಕಾರದ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಣ್ಣ, ಸುಂದರ ರಾಜ್ಯ; ಅದರ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಲೋಕ್‌ತಕ್ ಸರೋವರವಿದೆ. ಉಖ್ರುಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಖಾಂಗ್‌ಖುಯಿ ಮತ್ತು ತಾಮೆಂಗ್‌ಲಾಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಥರೋನ್‌ನಂತಹ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಲಾಯುಗದ ಆಯುಧಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಅವಶೇಷಗಳು ದೊರೆತಿವೆ; ಬಹಳ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಈ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಇವು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಶತಮಾನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಣಿವೆ ಮೈತೇಯಿ ಜನರ ನೆಲೆಯಾಯಿತು; ಸುತ್ತಲಿನ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗಾ ಮತ್ತು ಕುಕಿ ಜೋ ಗುಂಪುಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸಮುದಾಯಗಳು ನೆಲೆಸಿದವು; ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ಭಾಷೆ, ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಗಳಿವೆ.

ಕಣಿವೆ ರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು 'ಚೈಥರೋಲ್ ಕುಂಬಾಬಾ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ರಾಜವಂಶದ ವೃತ್ತಾಂತದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅದು ನಿಂಗ್‌ಥೌಜಾ ರಾಜವಂಶದ ಅರಸರ ಸುದೀರ್ಘ ಸಾಲನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವೃತ್ತಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನೊಂಗ್ದಾ ಲೈರೆನ್ ಪಾಖಾಂಗ್ಬಾ ಈ ವಂಶವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ಅರಸರು ಇಂಫಾಲ್ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಂಗ್ಲಾದಿಂದ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಅದು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಕಾಂಗ್ಲಾ ಈಗ ಇಂಫಾಲ್ ನಗರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪರಂಪರಾ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿತ ದ್ವಾರಗಳು, ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ರಾಜಮನೆತನದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

18ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಗರೀಬ್ ನಿವಾಜ್ ಎಂದೇ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಚಿತನಾದ ಅರಸ ಪಾಮ್‌ಹೈಬಾ ವೈಷ್ಣವ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ; ಅದು ಹಳೆಯ ಸನಾಮಹಿ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ ಮೈತೇಯಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಯಿತು. ಅದೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾಜರ್ಷಿ ಭಾಗ್ಯಚಂದ್ರ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುವ ಅರಸ ಭಾಗ್ಯಚಂದ್ರನಿಗೆ ಮಣಿಪುರಿ ರಾಸಲೀಲೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಶ್ರೇಯ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ; ಈ ಸೊಗಸಾದ ನೃತ್ಯಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಈಗ ಭಾರತದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ 'ಸಗೋಲ್ ಕಾಂಗ್ಜೈ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಪೋಲೋ ಆಟದ ತವರು ಎಂದೂ ಮಣಿಪುರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಈ ಆಟವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಲಿತು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಹರಡಲು ನೆರವಾದರು; ಇಂಫಾಲ್‌ನ ಮಾಪಾಲ್ ಕಾಂಗ್ಜೈಬುಂಗ್ ಅನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಪೋಲೋ ಮೈದಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಆಗಾಗ ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ರಾಜ್ಯವು ಬರ್ಮಾದೊಂದಿಗೆ ಪದೇ ಪದೇ ಯುದ್ಧಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು. 1819ರಿಂದ 1826ರವರೆಗೆ ಬರ್ಮಾ ಸೇನೆ ಮಣಿಪುರವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು; ಈ ಅವಧಿಯನ್ನು 'ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ವಿನಾಶ' ಎಂದು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷರ ನೆರವಿನಿಂದ ರಾಜಕುಮಾರ ಗಂಭೀರ ಸಿಂಗ್ ಬರ್ಮೀಯರನ್ನು ಹೊರದಬ್ಬಿದ, ಮತ್ತು 1826ರ ಯಾಂಡಬೂ ಒಪ್ಪಂದ ಅವನನ್ನು ಅರಸನೆಂದು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಿತು. 1891ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ವಿವಾದ ಆಂಗ್ಲೋ ಮಣಿಪುರ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಖೊಂಗ್‌ಜೊಮ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಕದನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಗೆದ್ದರು, ಮತ್ತು ರಾಜಕುಮಾರ ಟಿಕೇಂದ್ರಜಿತ್ ಹಾಗೂ ಸೇನಾಪತಿ ಥಾಂಗಲ್ ಅವರನ್ನು ಇಂಫಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಮಣಿಪುರ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಹಿಡಿತದ ಸಂಸ್ಥಾನವಾಯಿತು. ಅನ್ಯಾಯದ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ನೀತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಮಹಿಳಾ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು 1904 ಮತ್ತು 1939ರಲ್ಲಿ 'ನುಪಿ ಲಾನ್' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಎರಡು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು.

ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಣಿಪುರ ಪ್ರಮುಖ ರಣರಂಗವಾಯಿತು. 1944ರಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿ ಸೇನೆ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಮಿ (ಐಎನ್‌ಎ) ಇಂಫಾಲ್‌ನತ್ತ ಮುನ್ನುಗ್ಗಿದವು, ಮತ್ತು ಐಎನ್‌ಎ ಮೊಯಿರಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಧ್ವಜವನ್ನು ಹಾರಿಸಿತು. ಕೊಹಿಮಾ ಕದನದ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ ನಡೆದ ಇಂಫಾಲ್ ಕದನ ಮಿತ್ರಪಡೆಗಳ ನಿರ್ಣಾಯಕ ವಿಜಯದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡು, ಬರ್ಮಾದಲ್ಲಿನ ಯುದ್ಧದ ದಿಕ್ಕನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿತು. ಮೊಯಿರಾಂಗ್‌ನ ಐಎನ್‌ಎ ಸ್ಮಾರಕ ಮತ್ತು ಇಂಫಾಲ್‌ನ ಯುದ್ಧ ಸಮಾಧಿಸ್ಥಳಗಳು ಈ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ.

1947ರಲ್ಲಿ ಮಣಿಪುರ ತನ್ನದೇ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿತು. 1949ರಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಜ ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು, ಮತ್ತು 15 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1949ರಂದು ಮಣಿಪುರ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಭಾರತದ ಭಾಗವಾಯಿತು. ಇದನ್ನು 'ಪಾರ್ಟ್ ಸಿ' ರಾಜ್ಯವಾಗಿ, ನಂತರ 1956ರಿಂದ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಲಾಯಿತು; 21 ಜನವರಿ 1972ರಂದು ಇದು ಪೂರ್ಣ ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು. ಇಂಫಾಲ್ ರಾಜಧಾನಿ. ಕಾಂಗ್ಲಾ ಕೋಟೆ, ಶ್ರೀ ಗೋವಿಂದಜೀ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಲೋಕ್‌ತಕ್ ಸರೋವರ ಇದರ ಪರಂಪರೆಯ ಅನ್ವೇಷಣೆ ಆರಂಭಿಸಲು ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಳಗಳು.