గుజరాత్

భారతదేశంలో అత్యంత సుదీర్ఘమైన లిఖిత చరిత్ర ఉన్న ప్రాంతాల్లో గుజరాత్ ఒకటి. సుమారు క్రీ.పూ. 3వ సహస్రాబ్ది మధ్య నుంచి వర్ధిల్లిన హరప్పా లేదా సింధు లోయ నాగరికతకు ఇది ఒక ముఖ్యమైన ప్రాంతం. ఖంభాత్ సింధుశాఖ సమీపంలోని లోథాల్ ఒక పెద్ద జలాశయానికి ప్రసిద్ధి. దీనిని తరచూ ఓడరేవు డాక్‌యార్డుగా అర్థం చేసుకుంటారు. కచ్ రణ్‌లోని ఒక దీవిపై ఉన్న ధోలావీరాలో ఆకట్టుకునే నీటి జలాశయాలు, రాతి నిర్మాణాలు ఉన్నాయి. 2021లో ధోలావీరాను యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా ప్రకటించారు. ఈ రెండు ప్రదేశాలనూ ఈ రోజు సందర్శించవచ్చు.

క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దంలో గుజరాత్ మౌర్య సామ్రాజ్యంలో భాగంగా ఉండేది. గిర్నార్ కొండ పాదాల వద్ద జునాగఢ్‌లో ఉన్న ఒక పెద్ద బండరాయిపై అశోకుని శిలా శాసనాలు ఉన్నాయి. వాటితో పాటు క్రీ.శ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన పశ్చిమ క్షత్రప పాలకుడు రుద్రదాముని, గుప్త చక్రవర్తి స్కందగుప్తుని తర్వాతి కాలపు శాసనాలు కూడా ఉన్నాయి. సుమారు క్రీ.శ. 5వ శతాబ్దం నుంచి మైత్రక వంశం వల్లభి నుంచి పాలించింది. వల్లభి పేరుపొందిన విద్యా కేంద్రంగా మారింది.

10వ శతాబ్దం నుంచి చౌళుక్య లేదా సోలంకి వంశం అన్హిల్వాడ్ పాటణ్ నుంచి పాలించి, కళలకు, వాస్తుకళకు స్వర్ణయుగాన్ని అందించింది. 11వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో నిర్మించిన మోఢేరా సూర్య దేవాలయం, ఇప్పుడు యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశమైన పాటణ్‌లోని అద్భుత చెక్కడాలతో కూడిన రాణీ కీ వావ్ మెట్ల బావి, అనేక జైన ఆలయాలు ఈ కాలానికి చెందినవి. సుమారు 1025లో తీరంలోని సోమనాథ ఆలయంపై గజనీ మహమ్మద్ దాడి చేశాడు. శతాబ్దాల్లో ఈ ఆలయాన్ని అనేకసార్లు పునర్నిర్మించారు. పాలీతానాలోని శత్రుంజయ కొండపై, గిర్నార్‌పై ఉన్న ఆలయ నగరాలకు జైన యాత్రికులు నేటికీ ఎక్కి వెళ్తారు.

13వ శతాబ్దం చివర్లో ఢిల్లీ సుల్తానులు గుజరాత్‌ను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. 15వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఈ ప్రాంతం స్వతంత్ర సుల్తానుల రాజ్యంగా మారింది. సుల్తాన్ అహ్మద్ షా 1411లో అహ్మదాబాద్‌ను స్థాపించాడు. మసీదులు, పోళ్లు, చెక్క చెక్కడాల ఇళ్లతో కూడిన అహ్మదాబాద్ పాత ప్రాకార నగరం 2017లో యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ జాబితాలో చేరిన భారతదేశపు మొదటి నగరంగా నిలిచింది. తర్వాత సుల్తాన్ మహమూద్ బెగడా చంపానేర్‌ను అభివృద్ధి చేశాడు. దాని శిథిలాలు చంపానేర్ పావగఢ్ పురావస్తు ఉద్యానవనంగా ఉన్నాయి. 1573లో మొఘల్ చక్రవర్తి అక్బర్ గుజరాత్‌ను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. సూరత్ రేవు సామ్రాజ్యంలోని అత్యంత రద్దీ రేవుల్లో ఒకటిగా ఎదిగింది. 17వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఇంగ్లీష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ఇక్కడ తొలి వ్యాపార స్థావరాన్ని ఏర్పాటు చేసింది.

18వ శతాబ్దంలో మరాఠాలు గుజరాత్ అంతటా తమ అధికారాన్ని విస్తరించారు. గైక్వాడ్ వంశం బరోడాలో, అంటే నేటి వడోదరలో, స్థిరపడింది. బ్రిటిష్ పాలనలో గుజరాత్‌లోని కొన్ని ప్రాంతాలు బాంబే ప్రెసిడెన్సీలో భాగంగా నేరుగా పాలించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా సౌరాష్ట్ర, కచ్‌లలోని వందలాది సంస్థానాలు స్థానిక పాలకుల ఆధీనంలోనే ఉన్నాయి. స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో గుజరాత్ కీలక పాత్ర పోషించింది. మహాత్మా గాంధీ 1869లో పోర్‌బందర్‌లో జన్మించారు. ఆయన అహ్మదాబాద్‌లో సబర్మతి ఆశ్రమాన్ని స్థాపించి, 1930లో అక్కడి నుంచే దండి ఉప్పు సత్యాగ్రహ యాత్రను ప్రారంభించారు. సర్దార్ వల్లభభాయ్ పటేల్ 1928లో బార్డోలీ సత్యాగ్రహానికి నాయకత్వం వహించారు. తర్వాత సంస్థానాలను భారతదేశంలో విలీనం చేయడంలో సహాయపడ్డారు.

స్వాతంత్ర్యం తర్వాత సంస్థానాలను సౌరాష్ట్ర, కచ్ రాష్ట్రాలుగా విలీనం చేశారు. తర్వాత అవి విశాలమైన బాంబే రాష్ట్రంలో భాగమయ్యాయి. భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రాల ఉద్యమాల ఫలితంగా 1 మే 1960న బాంబే రాష్ట్రాన్ని గుజరాత్, మహారాష్ట్రలుగా విభజించారు. అహ్మదాబాద్ మొదటి రాజధానిగా ఉంది. తర్వాత ప్రణాళికాబద్ధ నగరమైన గాంధీనగర్ రాజధాని అయింది. ధోలావీరా, లోథాల్ నుంచి పాటణ్, చంపానేర్, అహ్మదాబాద్, పోర్‌బందర్ మరియు సబర్మతిలోని గాంధీ ప్రదేశాల వరకు నేటి యాత్రికులు ఈ చరిత్రను అనుసరించవచ్చు.