ಗುಜರಾತ್

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೀರ್ಘ ದಾಖಲಿತ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತ್ ಒಂದು. ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 3ನೇ ಸಹಸ್ರಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದ್ದ ಹರಪ್ಪ ಅಥವಾ ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶ ಇದಾಗಿತ್ತು. ಖಂಭಾತ್ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಬಳಿಯ ಲೋಥಲ್ ಹಡಗುಕಟ್ಟೆ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಲಾಗುವ ವಿಶಾಲ ಜಲಾನಯನಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಕಚ್ ರಣದ ಒಂದು ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಧೋಲಾವೀರಾ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಜಲಾಶಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 2021ರಲ್ಲಿ ಧೋಲಾವೀರಾವನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ತಾಣವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು; ಎರಡೂ ತಾಣಗಳಿಗೆ ಇಂದು ಭೇಟಿ ನೀಡಬಹುದು.

ಕ್ರಿ.ಪೂ. 3ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತ್ ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಗಿರ್ನಾರ್ ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿರುವ ಬೃಹತ್ ಬಂಡೆಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಅಶೋಕನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳಿವೆ; ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಕ್ರಿ.ಶ. 2ನೇ ಶತಮಾನದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕ್ಷತ್ರಪ ಅರಸ ರುದ್ರದಾಮನ ಮತ್ತು ಗುಪ್ತ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸ್ಕಂದಗುಪ್ತನ ನಂತರದ ಶಾಸನಗಳೂ ಅದರ ಮೇಲಿವೆ. ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. 5ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಮೈತ್ರಕ ರಾಜವಂಶ ವಲಭಿಯಿಂದ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿತು; ವಲಭಿ ಹೆಸರಾಂತ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು.

10ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಚೌಲುಕ್ಯ ಅಥವಾ ಸೋಲಂಕಿ ರಾಜವಂಶ ಅಣಹಿಲವಾಡ ಪಾಟಣದಿಂದ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸುವರ್ಣಯುಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 11ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಮೊಢೇರಾದ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಈಗ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ತಾಣವಾಗಿರುವ ಪಾಟಣದ ಸಮೃದ್ಧ ಕೆತ್ತನೆಗಳ ಮೆಟ್ಟಿಲುಬಾವಿ ರಾಣಿ ಕಿ ವಾವ್ ಈ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿವೆ; ಅನೇಕ ಜೈನ ದೇವಾಲಯಗಳೂ ಇದೇ ಕಾಲದವು. ಸುಮಾರು 1025ರಲ್ಲಿ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸೋಮನಾಥ ದೇವಾಲಯದ ಮೇಲೆ ಘಜ್ನಿಯ ಮಹಮೂದ್ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದ; ಶತಮಾನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹಲವು ಬಾರಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೈನ ಯಾತ್ರಿಕರು ಇಂದಿಗೂ ಪಾಲಿತಾನಾದ ಶತ್ರುಂಜಯ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಗಿರ್ನಾರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯ ನಗರಗಳಿಗೆ ಏರಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

13ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರು ಗುಜರಾತನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. 15ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸುಲ್ತಾನಶಾಹಿಯಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಸುಲ್ತಾನ್ ಅಹಮದ್ ಶಾ 1411ರಲ್ಲಿ ಅಹಮದಾಬಾದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ಮಸೀದಿಗಳು, 'ಪೋಳ್'ಗಳು ಮತ್ತು ಕೆತ್ತನೆಯ ಮರದ ಮನೆಗಳಿರುವ ಅಹಮದಾಬಾದಿನ ಹಳೆಯ ಕೋಟೆನಗರ 2017ರಲ್ಲಿ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ನಗರವಾಯಿತು. ನಂತರ ಸುಲ್ತಾನ್ ಮಹಮೂದ್ ಬೇಗಡಾ ಚಂಪಾನೇರ್ ನಗರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ; ಅದರ ಅವಶೇಷಗಳು ಚಂಪಾನೇರ್ ಪಾವಾಗಢ ಪುರಾತತ್ವ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ರೂಪಿಸಿವೆ. 1573ರಲ್ಲಿ ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಕ್ಬರ್ ಗುಜರಾತನ್ನು ತನ್ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡ. ಸೂರತ್ ಬಂದರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು; 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ ಇಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಆರಂಭಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಠಾಣೆಯೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.

18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮರಾಠರು ಗುಜರಾತಿನಾದ್ಯಂತ ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಗಾಯಕ್‌ವಾಡ್ ರಾಜವಂಶ ಬರೋಡಾದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಇಂದಿನ ವಡೋದರಾದಲ್ಲಿ, ನೆಲೆಯೂರಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತಿನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಬಾಂಬೆ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ನೇರ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದವು; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಕಚ್‌ನಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಅರಸರ ಅಧೀನದಲ್ಲೇ ಉಳಿದವು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತ್ ಕೇಂದ್ರ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ 1869ರಲ್ಲಿ ಪೋರಬಂದರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು, ಅಹಮದಾಬಾದಿನಲ್ಲಿ ಸಾಬರಮತಿ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಮತ್ತು 1930ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ದಂಡಿಗೆ ಉಪ್ಪಿನ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್ 1928ರಲ್ಲಿ ಬಾರ್ಡೋಲಿ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲು ನೆರವಾದರು.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಕಚ್ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು; ಇವು ನಂತರ ವಿಶಾಲ ಬಾಂಬೆ ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾದವು. ಭಾಷಾವಾರು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿಗಳ ನಂತರ, 1 ಮೇ 1960ರಂದು ಬಾಂಬೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಎಂದು ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು. ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಮೊದಲ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು; ನಂತರ ಯೋಜಿತ ನಗರ ಗಾಂಧಿನಗರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಇಂದು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಧೋಲಾವೀರಾ ಮತ್ತು ಲೋಥಲ್‌ನಿಂದ ಪಾಟಣ, ಚಂಪಾನೇರ್, ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಹಾಗೂ ಪೋರಬಂದರ್ ಮತ್ತು ಸಾಬರಮತಿಯ ಗಾಂಧಿ ತಾಣಗಳವರೆಗೆ ಈ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಬಹುದು.