ଓଡ଼ିଶା

ଓଡ଼ିଶାର କାହାଣୀ ଲିଖିତ ଅଭିଲେଖର ବହୁ ପୂର୍ବରୁ ଆରମ୍ଭ, ଯାହାର ପ୍ରମାଣ ଏହାର ନଦୀ ଉପତ୍ୟକାଗୁଡ଼ିକରେ ମିଳିଥିବା ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ଉପକରଣ ଓ ଉପକୂଳୀୟ ସମତଳର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କୃଷି ବସତି। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ କଳିଙ୍ଗ ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲା, ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାମୁଦ୍ରିକ ଦେଶ, ଯାହାର ସାଧବମାନେ ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ଓ ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ ଏସିଆକୁ ଡଙ୍ଗା ମେଲି ଯାଉଥିଲେ। ପ୍ରାୟ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ତୃତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀରେ ମୌର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକ କଳିଙ୍ଗ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ କୁହାଯାଏ ଯେ ସେହି ଯୁଦ୍ଧର ଭୟଙ୍କର ରକ୍ତପାତ ତାଙ୍କୁ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମ ଓ ଅହିଂସା ଆଡ଼କୁ ମୋଡ଼ିଦେଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ଶିଳାଲେଖ ଆଜି ବି ଭୁବନେଶ୍ୱର ଉପକଣ୍ଠରେ ଧଉଳିରେ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣରେ ଜଉଗଡ଼ରେ ଦେଖିହେବ।

ମୌର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପରେ ମହାମେଘବାହନ ବଂଶର ରାଜା ଖାରବେଳଙ୍କ ଅଧୀନରେ କଳିଙ୍ଗ ପୁଣି ମୁଣ୍ଡ ଟେକିଲା, ଯିଏ ପ୍ରାୟ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ପ୍ରଥମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି ଭୁବନେଶ୍ୱର ନିକଟସ୍ଥ ଉଦୟଗିରି ଓ ଖଣ୍ଡଗିରି ଗୁମ୍ଫାର ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଶିଳାଲେଖରେ ଲିପିବଦ୍ଧ, ଯାହା ଜୈନ ମୁନିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପଥର କାଟି ନିର୍ମିତ କକ୍ଷର ଏକ ସମୂହ। ନିକଟରେ ଶିଶୁପାଳଗଡ଼ର ଭଗ୍ନାବଶେଷ ସେହି ଯୁଗର ଏକ ବିଶାଳ ଦୁର୍ଗବେଷ୍ଟିତ ନଗରୀର ପରିଚୟ ଦିଏ। ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଏଠାରେ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ଯାଜପୁର ଓ କଟକ ଅଞ୍ଚଳର ରତ୍ନଗିରି, ଲଳିତଗିରି ଓ ଉଦୟଗିରି ବିହାର ସ୍ଥଳୀ, ଯାହାକୁ ପ୍ରାୟତଃ ହୀରକ ତ୍ରିଭୁଜ କୁହାଯାଏ, ବୁଲି ଦେଖିବା ପାଇଁ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ।

ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ମଧ୍ୟଯୁଗରେ ଶୈଳୋଦ୍ଭବ, ଭୌମକର ଓ ସୋମବଂଶୀ ସମେତ ଏକାଧିକ ରାଜବଂଶ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟକୁ ଗଢ଼ିଥିଲେ। ଭୁବନେଶ୍ୱର ଏକ ମନ୍ଦିର ନଗରୀ ହୋଇଉଠିଲା, ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନେ ଆଜି ବି ସୁଠାମ ପରଶୁରାମେଶ୍ୱର ଓ ମୁକ୍ତେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଏବଂ ଗଗନଚୁମ୍ବୀ ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର ଦେଖିପାରିବେ। ପ୍ରାୟ ଏକାଦଶରୁ ଦ୍ୱାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ କ୍ଷମତାକୁ ଆସିଥିବା ପୂର୍ବ ଗଙ୍ଗ ରାଜବଂଶ ଓଡ଼ିଶାକୁ ଏହାର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ମାରକୀଗୁଡ଼ିକ ଉପହାର ଦେଇଥିଲା। ପୁରୀର ମହାନ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣର ଶ୍ରେୟ ରାଜା ଅନନ୍ତବର୍ମନ ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗଦେବଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ଏବଂ ତ୍ରୟୋଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ରାଜା ପ୍ରଥମ ନରସିଂହଦେବ କୋଣାର୍କର ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଏକ ବିଶାଳ ପଥର ରଥ ଆକୃତିର ଏବଂ ଏବେ ଏକ ୟୁନେସ୍କୋ ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥଳୀ।

ପଞ୍ଚଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ଗଜପତି ଶାସକମାନେ ବର୍ତ୍ତମାନର ଓଡ଼ିଶାଠାରୁ ବହୁ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଏକ ବିଶାଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ। ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଦ୍ୱିତୀୟାର୍ଦ୍ଧରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ବଙ୍ଗର ଆଫଗାନ ଶାସକଙ୍କ ଏବଂ ତା ପରେ ମୋଗଲଙ୍କ ହାତକୁ ଚାଲିଗଲା, ଏବଂ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ମରାଠାମାନେ ଏହାର ଅଧିକାଂଶ ଅଞ୍ଚଳ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିଲେ। 1803ରେ ବ୍ରିଟିଶ ଇଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀ ଶାସନ ଅଧିକାର କଲା। ନୂଆ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରତି ଅସନ୍ତୋଷ 1817ରେ ବକ୍ସି ଜଗବନ୍ଧୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପାଇକ ବିଦ୍ରୋହର କାରଣ ହେଲା। 1866ରେ ଏକ ଭୟାବହ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଦେଖାଦେଲା, ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦଶନ୍ଧିଗୁଡ଼ିକରେ ମଧୁସୂଦନ ଦାସ ଓ ତାଙ୍କ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ ଭଳି ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଓ ସଂଗଠନର ନେତୃତ୍ୱରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ସୁରକ୍ଷା ଓ ଓଡ଼ିଆଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ଏକଜୁଟ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ଗଢ଼ିଉଠିଲା।

1 ଏପ୍ରିଲ 1936ରେ ଓଡ଼ିଶା ଏକ ପୃଥକ ପ୍ରଦେଶ ହେବା ସହ ସେହି ଆନ୍ଦୋଳନ ସଫଳ ହେଲା, ଏବଂ ଏହି ଦିନକୁ ଆଜି ବି ଉତ୍କଳ ଦିବସ ଭାବେ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସଙ୍କ ଭଳି ନେତା ଏବଂ ଉପକୂଳସ୍ଥ ଇଞ୍ଚୁଡ଼ିରେ ଲବଣ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ ସହ ଓଡ଼ିଶା ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ମଧ୍ୟ ନିଜର ଭୂମିକା ନିର୍ବାହ କରିଥିଲା। 1947ରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ମୟୂରଭଞ୍ଜ ସମେତ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଅନେକ ଗଡ଼ଜାତ ରାଜ୍ୟ 1948ରୁ 1949 ମଧ୍ୟରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ମିଶିଗଲା। ରାଜଧାନୀ ଐତିହାସିକ କଟକ ସହରରୁ ଏକ ନୂଆ ଯୋଜନାବଦ୍ଧ ଭୁବନେଶ୍ୱରକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହେଲା, ଯାହା 1940 ଦଶକର ଶେଷ ଭାଗରୁ ପୁରୁଣା ମନ୍ଦିର ନଗରୀ ପାଖରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା। 2011ରେ ରାଜ୍ୟର ନାମ ସରକାରୀ ଭାବେ ଓରିସାରୁ ଓଡ଼ିଶାକୁ ବଦଳାଗଲା।

ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କ ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶାର ଅତୀତକୁ ଛୁଇଁବା ଅସାଧାରଣ ଭାବେ ସହଜ। ଗୋଟିଏ ଯାତ୍ରାରେ ହିଁ ଆପଣ ଅଶୋକଙ୍କ ଶିଳାଲେଖ ଖୋଦିତ ସ୍ଥାନରେ ଠିଆ ହୋଇପାରିବେ, ଜୈନ ଗୁମ୍ଫାକୁ ଚଢ଼ିପାରିବେ, ବୌଦ୍ଧ ବିହାରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ବୁଲିପାରିବେ ଏବଂ ପୁରୀରେ ଭକ୍ତଙ୍କ ସମାଗମ ଦେଖିପାରିବେ, ଆଉ ଏସବୁ ଭୁବନେଶ୍ୱରରୁ କିଛି ଘଣ୍ଟାର ଦୂରତାରେ।